Μέλη της Βουλής έθεσαν ερωτήματα κατά πόσο οι κρατικές αρχές κατάφεραν να ανακτήσουν φόρους εκατομμυρίων από την εταιρεία που ανήκε στον Ρώσο δισεκατομμυριούχο αλλά έχει πλέον διαλυθεί. Μέσα από τις έρευνες που προηγήθηκαν, το CIReN και το OCCRP αποκάλυψαν την εμπλοκή της εταιρείας σε ψεύτικο σύστημα μίσθωσης πολυτελών θαλαμηγών.
Η βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου ζήτησε και θα εξεταστεί από μια Επιτροπή της Βουλής – την Επιτροπή Ελέγχου ή την Επιτροπή Θεσμών, τι συνέβη με τις φορολογικές υποχρεώσεις σε απλήρωτο ΦΠΑ μιας κυπριακής εταιρείας που αποδείχθηκε ότι τελικά ανήκει στον Ρώσο δισεκατομμυριούχο Roman Abramovich. Οι κυπριακές αρχές αρνήθηκαν μέχρι στιγμής να διευκρινίσουν κατά πόσο έχουν καταβληθεί οφειλόμενοι φόροι ύψους εκατομμυρίων ευρώ.
Σε έρευνα που έκανε τον Ιανουάριο, το CIReN αποκάλυψε ότι η εταιρεία Blue Ocean είχε συστήσει ένα εικονικό σύστημα μίσθωσης πολυτελών θαλαμηγών σε μια προφανή προσπάθεια να αποφύγει φόρους τουλάχιστον 14 εκατομμυρίων ευρώ.
Τα ευρήματα βασίστηκαν σε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που διέρρευσαν από άτομα που εργάζονταν για τον Abramovich. Αυτά αποκαλύπτουν ρητή πρόθεση εξαπάτησης των κυπριακών φορολογικών επιθεωρητών. Τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποκτήθηκαν από την ομάδα πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος Distributed Denial of Secrets, τα οποία και μοιράστηκαν αρχικά με την OCCRP και την Guardian.
Οι δικηγόροι του Abramovich δήλωσαν τότε στους δημοσιογράφους ότι απορρίπτουν «οποιοσδήποτε ισχυρισμό ότι [ο Abramovich] είχε ή όφειλε να έχει γνώση, είναι προσωπικά υπεύθυνος ή/και είναι προσωπικά υπεύθυνος για οποιαδήποτε υποτιθέμενη εξαπάτηση οποιασδήποτε κυβερνητικής αρχής προκειμένου να αποφύγει την πληρωμή φόρων που οφείλονταν νόμιμα ή για οποιονδήποτε άλλο σκοπό».
Το σύστημα των ψευδών μισθώσεων άρχισε το 2005 και διήρκησε μέχρι το 2012. Τότε οι φορολογικοί λειτουργοί της Κύπρου διαπίστωσαν ότι τα πολυτελή σκάφη του Abramovich δεν χρησιμοποιούνταν ως εμπορικά ώστε να δικαιούνται μηδενικό ΦΠΑ. Γι’ αυτό απαίτησαν από την Blue Ocean να καταβάλει 14 εκατομμύρια ευρώ (18,5 εκατομμύρια δολάρια) για να καλύψει τον μη καταβληθέντα ΦΠΑ. Οι δικηγόροι της εταιρείας προσπάθησαν για 12 χρόνια να ανατρέψουν την απαίτηση αυτή στα κυπριακά δικαστήρια, αλλά η έφεσή τους απορρίφθηκε τον Μάρτιο του 2024.
Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τα επιχειρήματα της εταιρείας κατά της καταβολής του οφειλόμενου ΦΠΑ, αφού αυτή δεν εμφανίστηκε στην ακροαματική διαδικασία.
Η Blue Ocean διαλύθηκε τον Ιούλιο του 2024. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη δεν θα μπορούσε να συμβεί νομίμως, εκτός εάν είχε διακανονιστεί ο απλήρωτος φόρος, κάτι που οι αρχές δεν έχουν επιβεβαιώσει.
Στην επιστολή της η κα Ατταλίδου αναφέρεται στην έρευνα που δημοσίευσε τοCIReN και ζητά επίσημα να συμπεριληφθεί το θέμα στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής Θεσμών (Επιτροπή Θεσμών, Αξιών και Επιτρόπου Διοικήσεως) της Βουλής για συζήτηση. To αίτημα της έγινε αποδεκτό, αλλά απομένει να αποφασιστεί σε ποια επιτροπή θα συζητηθεί, την Επιτροπή Θεσμών ή την Επιτροπή Ελέγχου.
Στις 30 Ιανουαρίου, η κα Ατταλίδου και ένας άλλος βουλευτής της αντιπολίτευσης, ο Χρίστος Χριστοφίδης του ΑΚΕΛ, είχαν υποβάλει γραπτές ερωτήσεις προς τον υπουργό Οικονομικών Μάκη Κεραυνό, ζητώντας πληροφορίες για το κατά πόσο η Blue Ocean είχε εκπληρώσει τις φορολογικές της υποχρεώσεις προς την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η κα. Ατταλίδου είχε ζητήσει από τον υπουργό να ενημερώσει τη Βουλή των Αντιπροσώπων “για το αν η συγκεκριμένη εταιρεία έχει εξοφλήσει τις οφειλές της προς το κράτος και σε περίπτωση που κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί, ποιες ενέργειες έλαβε η αρμόδια αρχή πριν από τη διάλυση της εταιρείας ώστε να διασφαλίσει την εξόφληση της ως άνω οφειλής”.
Ο κ. Χριστοφίδης είχε θέσει ερωτήματα στον υπουργό σχετικά με το “εάν ο οφειλόμενος φόρος προστιθέμενης αξίας ΦΠΑ καταβλήθηκε στο κράτος, όπως έπρεπε, πριν από τη διάλυση της εταιρείας το 2024 ή αν υπήρξε οποιοσδήποτε άλλος διακανονισμός (και, αν ναι) τι περιελάμβανε αυτός ο διακανονισμός».
Ο υπουργός δεν έχει απαντήσει στους δύο μήνες που έχουν περάσει.
«Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία απάντηση σε αυτό το ερώτημα» δήλωσε η κα Ατταλίδου στο CIReN. “Υπέβαλα αίτημα στην Επιτροπή Θεσμών για να συζητηθεί το θέμα ώστε να πάρουμε τις απαραίτητες απαντήσεις για το χειρισμό της υπόθεσης αυτής από την κυβέρνηση” πρόσθεσε.
Σύμφωνα με την κυπριακή νομοθεσία, ο Έφορος ΦΠΑ δεν υποχρεούται να αποκαλύψει πληροφορίες, επικαλούμενος το φορολογικό απόρρητο, εκτός αν του ζητηθεί από τον υπουργό Οικονομικών.
Ο νόμος περί ΦΠΑ στην Κύπρο είναι πολύ αυστηρός όσον αφορά τους μη καταβληθέντες φόρους. Όποιος υπόκειται σε ΦΠΑ πρέπει να πληρώσει εντός 30 ημερών από την ειδοποίηση, διαφορετικά κινδυνεύει με φυλάκιση για διάπραξη ποινικού αδικήματος. Για τα νομικά πρόσωπα, η ποινική ευθύνη βαραίνει τους διευθυντές ή τα διευθύνοντα στελέχη. Ο όρος «διευθύνον στέλεχος» περιλαμβάνει κάθε διευθυντή, γραμματέα, παρόμοιο στέλεχος ή οποιονδήποτε ενεργεί υπό αυτή την ιδιότητα.
«Η φοροδιαφυγή αποτελεί παράβαση του ποινικού κώδικα και πρέπει να επιδεικνύεται μηδενική ανοχή σε οποιονδήποτε παραβιάζει το νόμο», δήλωσε η κα Ατταλίδου.
Στις ετήσιες εκθέσεις και τις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας μέχρι το 2019, το τελευταίο διαθέσιμο έτος, προκύπτει ότι η Blue Ocean δεν κατέβαλε το οφειλόμενο ποσό. Σύμφωνα με τον νόμο, «κάθε πρόσωπο που εμπλέκεται σε δόλια φοροδιαφυγή του ΦΠΑ ή που ενεργεί με σκοπό να αποφύγει με δόλιο τρόπο την καταβολή του ΦΠΑ, είτε ο ίδιος είτε μέσω οποιουδήποτε άλλου προσώπου, είναι ένοχο ποινικού αδικήματος και υπόκειται σε πρόστιμο έως το τριπλάσιο του ποσού του οφειλόμενου ΦΠΑ, φυλάκιση έως τρία έτη ή και στις δύο ποινές». Την ευθύνη για τη δίωξη των υπόπτων έχει η Νομική Υπηρεσία.
Στο σύστημα εμπλέκεται επίσης μια άλλη κυπριακή εταιρεία, η MeritServus, η οποία δημιούργησε δύο υπεράκτια καταπιστεύματα που ελέγχονται από τον Abramovich μέσω αδιαφανών οντοτήτων. Η Blue Ocean μίσθωσε τις θαλαμηγούς σε εταιρείες στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, οι οποίες ανήκαν στις εταιρείες Sara Trust και Neptune Trust.
Ο Κύπριος ορκωτός λογιστής Δημήτρης Ιωαννίδης, διευθύνων σύμβουλος της MeritServus, τιμωρήθηκε από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου το 2023 για τη δημιουργία «σκοτεινών υπεράκτιων δομών» για τον Abramovich. Ο Σύνδεσμος Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου (ΣΕΛΚ) ανέφερε στο CIReN σε ηλεκτρονικό μήνυμα ότι η άδεια του Ιωαννίδη τερματίστηκε στο τέλος του 2023.
«Ο ΣΕΛΚ ενημέρωσε την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς Κύπρου για τις ανωτέρω αποφάσεις, δεδομένου ότι η παροχή διοικητικών υπηρεσιών και υπηρεσιών κατεμπιστευμάτων (trusts) εμπίπτει στις αρμοδιότητές της. Ο ΣΕΛΚ δεν διατηρεί κανένα αρχείο για τις πιο πάνω οντότητες και δεν γνωρίζει οποιαδήποτε εξέλιξη σχετικά με τις δομές καταπιστευμάτων που μπορεί να εξακολουθούν να διατηρούν», έγραψε ο Κυριάκος Ιορδάνου, γενικός διευθυντής του ΣΕΛΚ.