Βασικά Σημεία:
- Οι κυπριακές αρχές χρειάστηκαν 13 χρόνια για να εκτελέσουν το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης του Χρίστου Χριστοδουλίδη, ενός Κύπριου δικηγόρου που καταδικάστηκε για απάτη σε θέματα μετανάστευσης.
- Το 2022, ο Χριστοδουλίδης άρχισε να εκτίει την ποινή του με κατ’ οίκον περιορισμό, αλλά συνέχισε να ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου.
- Το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Κυπριακού Δικηγορικού Συλλόγου το 2021 απέρριψε μια καταγγελία που εκκρεμούσε από το 2009 εναντίον του, αλλά τώρα τον ερευνά για «επονείδιστη και αντιδεοντολογική συμπεριφορά”.
- Οι δικαστές που καταδίκασαν τον Χριστοδουλίδη σε ξεχωριστές υποθέσεις απάτης μετανάστευσης στην Κύπρο επανειλημμένα επικαλέστηκαν το «καθαρό ποινικό του μητρώο».
Μια κυπριακή δικηγορική εταιρεία συνεχίζει να παρέχει ένα πλήρες φάσμα νομικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένου του μεταναστευτικού δικαίου, παρά το μακρύ ιστορικό του ιδιοκτήτη της σε υποθέσεις απάτης μετανάστευσης, τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στην Κύπρο.
Για την ακρίβεια, η εταιρεία ChrisLaw Advocate & Legal Consultants με έδρα τη Λευκωσία, η οποία ιδρύθηκε από τον δικηγόρο Χρίστο Πολυκάρπου Χριστοδουλίδη το 2008, αφού διέφυγε από φυλακή του Ηνωμένου Βασιλείου, σχεδιάζει να επεκταθεί στη Λάρνακα και τη Λεμεσό.
Δικαστικές αποφάσεις και άλλα νομικά έγγραφα που έχουν περιέλθει στην κατοχή του Κυπριακού Δικτύου Διερευνητικής Δημοσιογραφίας (CIReN) και του Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) αποκαλύπτουν ότι ο Χριστοδουλίδης έχει καταδικαστεί για εγκλήματα που σχετίζονται με απάτη στη μετανάστευση τρεις φορές – αν και η μία καταδίκη απορρίφθηκε κατόπιν έφεσης – και ότι εκκρεμούσε ένταλμα σύλληψης του για πάνω από μια δεκαετία. Η υπόθεση εγείρει συστημικά ερωτήματα σχετικά με το σύστημα δικαιοσύνης στην Κύπρο, που αποτελεί εστία εμπορίας ανθρώπων.
Μέχρι πρόσφατα, οι κυπριακές αρχές φαίνεται να έκαναν τα στραβά μάτια στο ποικιλόχρωμο μητρώο του δικηγόρου. Και ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος του επέτρεψε να ασκεί αδιαλείπτως το επάγγελμα του δικηγόρου, αν και νωρίτερα αυτό το μήνα καταχώρησε επίσημη πειθαρχική δίωξη κατά του Χριστοδουλίδη επειδή το έκανε ενώ εξέτιε ποινή φυλάκισης.
Η Πειθαρχική Επιτροπή του Συλλόγου κατηγόρησε τον δικηγόρο για «επονείδιστη ή ασυμβίβαστη με το δικηγορικό επάγγελμα συμπεριφορά», η οποία θα μπορούσε να του κοστίσει την άδεια άσκησης δικηγορίας.
Ο Χριστοδουλίδης αρνήθηκε να σχολιάσει το γεγονός, αλλά επέμεινε ότι όλες οι προηγούμενες κατηγορίες εναντίον του έχουν πλέον διευθετηθεί.
Πολιτικό σκάνδαλο
Το 2005, ο 38χρονος τότε δικηγόρος του Ηνωμένου Βασιλείου Χριστάκης Χριστοδουλίδης (αυτό το όνομα χρησιμοποιούσε στο Ηνωμένο Βασίλειο) παραδέχτηκε αδικήματα σχετικά με απάτη στη μετανάστευση και καταδικάστηκε από βρετανικό ποινικό δικαστήριο σε εννέα χρόνια φυλάκισης. Κατόπιν έφεσης, η ποινή μειώθηκε στα εφτάμισι χρόνια.
Όμως ο Χριστοδουλίδης εμφανίστηκε στην Κύπρο το 2008, όπου ίδρυσε δικηγορικό γραφείο και ανανέωσε την προηγούμενη άδεια άσκησης δικηγορίας από τον Κυπριακό Δικηγορικό Σύλλογο. Τον επόμενο χρόνο, το Ηνωμένο Βασίλειο εξέδωσε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης ζητώντας την έκδοσή του.
Στο ένταλμα του 2009 περιγράφεται ο ρόλος του Χριστοδουλίδη στην υπόθεση μετανάστευσης που ταρακούνησε τη βρετανική κυβέρνηση. Μεταξύ 2001 και 2004, ο Χριστοδουλίδης πλαστογράφησε έγγραφα σε τουλάχιστον 600 αιτήσεις για βίζα, για άτομα που ήθελαν να μεταναστεύσουν από τη Ρουμανία στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αναφέρεται στο έγγραφο. Εκείνη την εποχή, το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν μέλος της ΕΕ, αλλά η Ρουμανία δεν ήταν και οι πολίτες της είχαν ανάγκη για βίζα. Τα πλαστά έγγραφα αφορούσαν ένα πρόγραμμα θεωρήσεων που επέτρεπε σε υπηκόους τρίτων χωρών να ανοίξουν επιχειρήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Όταν ένας διπλωμάτης το αποκάλυψε, η απάτη προκάλεσε δημόσια κατακραυγή και η υπουργός Επικρατείας για την Μετανάστευση, Ιθαγένεια και Αντιτρομοκρατία της Βρετανίας, Beverley Hughes, αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Η Hughes φέρεται να είχε προειδοποιηθεί ότι το Υπουργείο Εσωτερικών ενέκρινε πλαστές βίζες.
Ο δικαστής του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε ιδιαίτερα προσβλητικό το γεγονός ότι ο Χριστοδουλίδης είχε διαπράξει τα εγκλήματα ενώ ενεργούσε ως δικηγόρος. «Ένας δικηγόρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, όπως γνωρίζετε, είναι υπάλληλος του Δικαστηρίου και είναι αρκετά αποκρουστικό το γεγονός ότι συμπεριφερθήκατε έτσι για τόσο μακρό χρονικό διάστημα», είπε ο δικαστής. Του απαγορεύτηκε η άσκηση του επαγγέλματος του δικηγόρου στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Χριστοδουλίδης εξέτισε μόλις τρία χρόνια πριν βγει από τη φυλακή Spring Hill στο Buckinghamshire, μια κοινότητα βορειοδυτικά του Λονδίνου. Σύμφωνα με το έγγραφο, του είχε χορηγηθεί ημερήσια άδεια στις 4 Μαΐου 2008, αλλά δεν επέστρεψε ως όφειλε μέχρι τις 6:30 μ.μ. το ίδιο βράδυ. «Ο έλεγχος του δωματίου του έδειξε ότι είχε πάρει τα πράγματά του», αναφέρει το ένταλμα. «Δεν επέστρεψε ποτέ στην HMP Springfield και στη συνέχεια εγκατέλειψε τη χώρα δικαιοδοσίας και ταξίδεψε στην Κυπριακή Δημοκρατία».
Ο Χριστοδουλίδης καταδικάστηκε ακόμα να πληρώσει 650.000 στερλίνες (953.550 ευρώ) ή να εκτίσει επιπρόσθετα τρία χρόνια στη φυλακή. Η ποινή αυτή θα έπρεπε να προστεθεί στην ποινική του καταδίκη.
Τα έγγραφα που περιήλθαν στην κατοχή του CIReN δείχνουν ότι ο Χριστοδουλίδης διατάχθηκε τελικά να εκτίσει την ποινή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο αφού πέρασαν 13 χρόνια, δηλαδή το 2022. Η ποινή διήρκεσε μόλις 15 μήνες και μία εβδομάδα σε κατ’ οίκον περιορισμό, πριν αποφυλακιστεί επ’ αδεία, εν μέρει, με το αιτιολογικό ότι δεν είχε «ποινικό μητρώο».
Άργησε η Δικαιοσύνη
Σύμφωνα με τα emails και τα έγγραφα που διέρρευσαν και περιήλθαν στην κατοχή του OCCRP, οι προσπάθειες του Ηνωμένου Βασιλείου να εκδώσει τον Χριστοδουλίδη συνεχίστηκαν για χρόνια. Η αλληλογραφία δείχνει ότι ένας Κύπριος δικαστής απέρριψε το αίτημα του Ηνωμένου Βασιλείου το 2010, επειδή η Κύπρος είχε νόμο που απαγόρευε την έκδοση δικών της πολιτών. Ο Χριστοδουλίδης γεννήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά έχει κυπριακό διαβατήριο.
Το Ηνωμένο Βασίλειο επανέλαβε το αίτημα το 2014, όταν μια τροποποίηση στο κυπριακό σύνταγμα επέτρεψε την έκδοση από την Κύπρο. Καμία συγκεκριμένη ενέργεια της κυπριακής κυβέρνησης δεν είναι γνωστή μέχρι τον Οκτώβριο του 2017, όταν σύμφωνα με τα έγγραφα που διέρρευσαν, το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα καταχώρησε το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης του Χριστοδουλίδη στην κατηγορία «που πρέπει να εκτελεστεί επειγόντως».
Τα ερωτήματα προς τον Γενικό Εισαγγελέα σχετικά με το γιατί δεν εκτελέστηκε το ευρωπαϊκό ένταλμα έμειναν αναπάντητα. Εκπρόσωπος της Εισαγγελίας παρέπεμψε το CIReN στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και στην Κυπριακή Αστυνομία, όμως ούτε αυτοί απάντησαν σε ερωτήματα.
Τα έγγραφα που έλαβαν οι δημοσιογράφοι δείχνουν ότι ο Χριστοδουλίδης άρχισε να εκτίει ποινή φυλάκισης 3 ετών και 12 ημερών στην Κύπρο τον Νοέμβριο του 2022. Με βάση γνωμάτευση του Ιατροσυμβουλίου και τη σύμφωνη γνώμη του Γενικού Εισαγγελέα, ο Χριστοδουλίδης θα εξέτιε την ποινή του με κατ’ οίκον περιορισμό.
Σύμφωνα με επιστολή του Αναπληρωτή Διευθυντή των Φυλακών προς τον Γενικό Εισαγγελέα, οι 12 ημέρες αφορούσαν την ποινική καταδίκη στο Ηνωμένο Βασίλειο και τα τρία χρόνια για την απλήρωτη απόφαση κατάσχεσης. Η επιστολή, την οποία υπογράφει ο Ιωάννης Καπνούλας, έθεσε ταυτόχρονα ερωτήματα σχετικά με τη δυνατότητα του Χριστοδουλίδη να συνεχίσει να ασκεί το λειτούργημα του δικηγόρου ενώ εξέτιε την ποινή του.
Τα έγγραφα δείχνουν ότι τον επόμενο μήνα, το Συμβούλιο Αποφυλάκισης μείωσε περαιτέρω την ποινή του Χριστοδουλίδη, με αποτέλεσμα να αποφυλακιστεί τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, συμπληρώνοντας έτσι μόλις 15 μήνες και μία εβδομάδα φυλάκισης. Το Συμβούλιο Αποφυλάκισης επικαλέστηκε «καμία προηγούμενη καταδίκη», το γεγονός ότι «τα αδικήματα για τα οποία έχει καταδικαστεί χρονολογούνται από το 2005», ότι «εξέτιε ποινή φυλάκισης βασικά για αστικά χρέη» και ότι αντιμετώπιζε «πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας». Η αποφυλάκισή του με αναστολή περιλάμβανε επίσης την πρόνοια ότι «θα συνεχίσει να εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας δικηγόρος από το γραφείο του στη Λευκωσία».
Την επόμενη μέρα, ο Χριστοδουλίδης έκανε ανάρτηση στο Facebook, ανακοινώνοντας ότι σκόπευε να επεκτείνει το γραφείο του στη Λεμεσό και τη Λάρνακα.
Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος δήλωσε στο CIReN τον Μάιο ότι διερευνά τον Χριστοδουλίδη.
Αυτόν τον μήνα, σύμφωνα με έγγραφα που περιήλθαν στην κατοχή του CIReN, το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Δικηγορικού Συλλόγου απήγγειλε κατηγορίες στον δικηγόρο για συμπεριφορά «ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του λειτουργού της δικαιοσύνης» και τον κάλεσε σε ακρόαση τον Νοέμβριο, όπου θα κριθεί η άδειά του να ασκεί το δικηγορικό επάγγελμα.
Ο Χριστοδουλίδης κατηγορείται ότι κατείχε άδεια δικηγόρου ενώ εξέτιε ποινή φυλάκισης σε κατ’ οίκον περιορισμό. Επιπλέον, ο Δικηγορικός Σύλλογος κατηγορεί τον Χριστοδουλίδη ότι ανανέωσε την άδεια του 2023 «χωρίς να γνωστοποιήσει ή αποκρύπτοντας» την πληροφορία ότι εξέτιε ποινή φυλάκισης.
Οι ποινές μπορεί να περιλαμβάνουν την αφαίρεση της άδειας, την αναστολή της άδειάς του, πρόστιμο, προειδοποίηση ή επίπληξη.
Σύμφωνα με άλλο έγγραφο που περιήλθε στην κατοχή του CIReN, δεν είναι η πρώτη φορά που ο Χριστοδουλίδης βρίσκεται στο μάτι του Δικηγορικού Συλλόγου. Πρακτικά από ακρόαση του πειθαρχικού συμβουλίου το 2021 δείχνουν ότι το πειθαρχικό συμβούλιο αποδέχθηκε το επιχείρημα του δικηγόρου, ότι κατά τη στιγμή της δίωξης και καταδίκης του από αγγλικό δικαστήριο, δεν είχε κυπριακή άδεια δικηγόρου.
Σύμφωνα με το έγγραφο, ο Χριστοδουλίδης είχε άδεια στην Κύπρο από το 1994 και το 2000, ενώ η άδεια του ανανεώθηκε το 2009 ή το 2010. Αυτή η τεχνική λεπτομέρεια έπεισε το συμβούλιο να απορρίψει την καταγγελία που είχε καταθέσει εναντίον του η μη κυβερνητική οργάνωση για τη μετανάστευση, ΚΙΣΑ, το 2009.
«Καθαρό ποινικό μητρώο»
Αλλά ο Χριστοδουλίδης αντιμετώπισε προβλήματα με το νόμο και όταν είχε κυπριακή άδεια δικηγόρου.
Το 2013, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας της Κύπρου καταδίκασε τον Χριστοδουλίδη για πώληση πλαστών γερμανικών θεωρήσεων σε πελάτες που προσπαθούσαν να αποφύγουν την απέλαση από την Κύπρο. Ο ίδιος και ο συνεργάτης του «διεξήγαγαν συστηματικά αυτή την παράνομη δραστηριότητα και απέκτησαν μεγάλο χρηματικό όφελος από αλλοδαπούς» σύμφωνα με το δικαστήριο.
Συγκεκριμένα, ο δικαστής στην ετυμηγορία του αποφάνθηκε ότι ο Χριστοδουλίδης «ως δικηγόρος διέπραξε τα αδικήματα αυτά κατ’ επανάληψη και χωρίς δισταγμό και σεβασμό προς το επάγγελμα που ασκούσε»,, προσθέτοντας ότι «σκόπιμα παραπλάνησε τις αρχές με ψευδή και αντιφατικά στοιχεία».
Ο Χριστοδουλίδης κρίθηκε ένοχος σε οκτώ κατηγορίες, αλλά του επιβλήθηκαν μόλις 5 μήνες φυλάκισης. Ο δικαστής δικαιολόγησε τη σχετικά μικρή ποινή, περιγράφοντας τον Χριστοδουλίδη ως «έξυπνο και μορφωμένο», επισημαίνοντας ότι έπασχε από αναπηρία – αναφορά στο χέρι που του λείπει- και τονίζοντας το «καθαρό ποινικό του μητρώο».
Η άδεια του Χριστοδουλίδη ανεστάλη για τρία χρόνια, αλλά ο Δικηγορικός Σύλλογος Κύπρου του επέτρεψε να εργαστεί ως νομικός σύμβουλος σε άλλα δικηγορικά γραφεία.
Το 2018, το Κακουργιοδικείο Λευκωσίας έκρινε ότι ο Χριστοδουλίδης ήταν ο εγκέφαλος ενός κυκλώματος διακινητών ανθρώπων.
Σύμφωνα με την ετυμηγορία, γυναίκες από τη Ρουμανία μεταφέρθηκαν στην Κύπρο, όπου εξαναγκάστηκαν σε «εικονικούς γάμους» για να βοηθήσουν αλλοδαπούς να παραμείνουν εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Ενώ ήρθαν με όνειρα και στόχους για ένα καλύτερο μέλλον για τις ίδιες και τις οικογένειές τους, τελικά βρέθηκαν εντελώς απροσδόκητα αντιμέτωπες με έναν εφιάλτη εξαπάτησης, εκμετάλλευσης, εκφοβισμού», αναφέρεται στην ετυμηγορία του Κακουργιοδικείου.
Οι γυναίκες βρίσκονταν όλες σε «δεινή οικονομική κατάσταση» και « δελεάστηκαν» να μεταβούν στην Κύπρο με την υπόσχεση εργασίας. Αντ’ αυτού, τους αφαίρεσαν τα έγγραφα ταυτότητάς τους κατά την άφιξή τους, τις κλείδωσαν σε διαμερίσματα και τις απείλησαν, σύμφωνα με τα έγγραφα της υπόθεσης. Όταν μια γυναίκα διαμαρτυρήθηκε, «ήρθε αντιμέτωπη με τη χρήση βίας, η οποία προκάλεσε πανικό και τρόμο στα κορίτσια». Ευτυχώς, κάποιες από αυτές τις γυναίκες «αντέδρασαν και κατάφεραν να κινητοποιήσουν συγγενείς τους, οι οποίοι ειδοποίησαν την αστυνομία που τις βρήκε σε διαμέρισμα».
Ο Χριστοδουλίδης κατηγορήθηκε για την υποκίνηση του σχεδίου και καταδικάστηκε για συνωμοσία με σκοπό την εξαπάτηση των κυπριακών αρχών και των αρχών της ΕΕ. Αρχικά καταδικάστηκε σε οκτώ μήνες φυλάκιση, με τον δικαστή να επικαλείται και πάλι «καθαρό ποινικό μητρώο» και «καμία προηγούμενη καταδίκη».
Η καταδίκη απορρίφθηκε κατόπιν έφεσης στο Ανώτατο Δικαστήριο το 2020.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η κύρια μαρτυρία για την εμπλοκή του Χριστοδουλίδη προήλθε από την κατάθεση ενός άλλου κατηγορουμένου και ότι χωρίς αυτήν δεν υπάρχει καμία απόδειξη για την εμπλοκή του.
Μάλιστα, οι καταδικαστικές αποφάσεις κατά πολλών κατηγορουμένων στην υπόθεση ανατράπηκαν το 2020. Το δικαστήριο επικαλέστηκε την έλλειψη σαφούς ορισμού των «εικονικών γάμων» στην κυπριακή νομοθεσία εκείνη την εποχή.
«Δεν αρκεί για να είναι ένας γάμος εικονικός, το εάν τελέστηκε με μοναδικό σκοπό να εξασφαλίσει ο αλλοδαπός την παραμονή του στην Κύπρο. Ο γάμος πρέπει να έχει τελεστεί με αποκλειστικό σκοπό και την είσοδο και παραμονή του αλλοδαπού (και για τους δύο λόγους) στη Δημοκρατία», ανέφερε ο δικαστής. Οι τρεις Πακιστανοί που εμπλέκονταν στην υπόθεση βρίσκονταν ήδη στην Κύπρο.
Ο σχετικός νόμος άλλαξε μετά την υποβολή των κατηγοριών, ώστε να διευκρινιστεί ότι είτε η είσοδος είτε η παραμονή θα συνιστούσε παράβαση (κι όχι και τα δύο μαζί).
Μια μελέτη της Eurojust το 2020 σχετικά με την εθνική νομοθεσία για τους εικονικούς γάμους σημείωσε ότι «οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος αποκομίζουν μεγάλα κέρδη από τη διοργάνωση εικονικών γάμων», αν και «συχνά εμφανίζονται ως μεμονωμένες πράξεις, που συνδέονται μόνο με σχετικά ήσσονος σημασίας αδικήματα, όπως η απάτη με έγγραφα ή οι διοικητικές παραβάσεις, που συνδέονται με χαμηλές ποινές».
Η δίωξη τέτοιων υποθέσεων στην Κύπρο αποτελεί πρόκληση, σημείωσε η Ρίτα Σούπερμαν, βουλευτής του ΔΗΣΥ και πρώην επικεφαλής του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Ανθρώπων της Κυπριακής Αστυνομίας.
Η κα Σούπερμαν χαρακτήρισε την υπόθεση του 2018 ως δύσκολη.
«Εκείνη την εποχή, παλέψαμε με τη νομική υπηρεσία γιατί πολλοί απλά δεν γνώριζαν τι είναι η εμπορία ανθρώπων», είπε, μιλώντας γενικά για τις υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων. «Ίσως οι δικαστές μας να μην αναγνωρίζουν το πραγματικό πρόβλημα. Ίσως τους λείπει η τεχνογνωσία. Ίσως φοβούνται για τη ζωή τους επειδή έχουν να κάνουν με το οργανωμένο έγκλημα».
Στην τελευταία έκθεση του για την εμπορία ανθρώπων στην Κύπρο το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «αν και η κυβέρνηση πληροί τα ελάχιστα πρότυπα, διερεύνησε και άσκησε δίωξη για λιγότερα εγκλήματα εμπορίας ανθρώπων σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος» και ότι οι Κύπριοι δικαστές «εξέδωσαν στους περισσότερους διακινητές ποινές με αναστολή».