Παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την ενίσχυση του κράτους δικαίου, την αύξηση της διαφάνειας και την καταπολέμηση της διαφθοράς, η Κύπρος παραμένει σε πτωτική πορεία στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς (CPI) της οργάνωσης “Διεθνής Διαφάνεια”.
Η βαθμολογία της χώρας μειώθηκε κατά μία μονάδα το 2025, πέφτοντας στις 55. Από το 2012, η Κύπρος σημείωσε σημαντική πτώση 11 μονάδων στον δείκτη, καθιστώντας την «μία από τις χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις στην ΕΕ», σύμφωνα με ανακοίνωση της Διεθνούς Διαφάνειας.
Η βαθμολογία της Κύπρου αντικατοπτρίζει «τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στο σύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς της χώρας, καθώς και την αποτυχία να αναμορφωθούν και να εφαρμοστούν στην πράξη διάφοροι νόμοι που αποσκοπούν στη διασφάλιση σαφούς διαχωρισμού μεταξύ επιχειρήσεων και κυβέρνησης», ανέφερε η Διεθνής Διαφάνεια.
Ο οργανισμός με έδρα το Βερολίνο, ο οποίος μετρά ετησίως τα επίπεδα διαφθοράς στον δημόσιο τομέα σε 182 χώρες και περιοχές σε όλον τον κόσμο, τόνισε ότι η διαφάνεια στη χρηματοδότηση της πολιτικής είναι ο βασικός τομέας που απαιτεί μεταρρύθμιση στην Κύπρο.
«Αυτό έχει γίνει ιδιαίτερα εμφανές μετά το πρόσφατο σκάνδαλο με φερόμενη άσκηση επιρροής και χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας, το οποίο οδήγησε στην παραίτηση του επικεφαλής του γραφείου του Προέδρου», δήλωσε η Διεθνής Διαφάνεια.
Τον περασμένο μήνα, μια διαρροή βίντεο που φαινόταν να δείχνει ανώτερους αξιωματούχους να συζητούν τρόπους παράκαμψης των ορίων δαπανών για την προεκλογική εκστρατεία και φιλανθρωπικών δωρεών με αντάλλαγμα την πολιτική πρόσβαση, προκάλεσε την παραίτηση της πρώτης κυρίας της Κύπρου, η οποία ήταν πρόεδρος ενός κρατικού φιλανθρωπικού ιδρύματος, και του διευθυντή του γραφείου του προέδρου.
Η κυβέρνηση χαρακτήρισε το βίντεο ως παραπλανητικό και πιθανώς μέρος μιας υβριδικής επίθεσης με στόχο την υπονόμευση της φήμης της χώρας, ενώ η αστυνομία ανακοίνωσε την έναρξη ποινικής έρευνας για να αξιολογήσει εάν το βίντεο που διέρρευσε «τεκμηριώνει ποινικά αδικήματα ή αποτελεί συντονισμένη προσπάθεια αποσταθεροποίησης της χώρας».
Ανησυχίες για την ποιότητα της εν εξελίξει έρευνας
Η Φλόρα Κρέσγουελ, περιφερειακή σύμβουλος για την Ευρώπη της Διεθνούς Διαφάνειας, δήλωσε στο CIReN ότι η υπόθεση του βίντεο έδειξε «ένα συστηματικό πρόβλημα εντός της χώρας, όχι μόνο μια απομονωμένη περίπτωση» και εξέφρασε ανησυχίες για την ποιότητα της εν εξελίξει έρευνας.
Η Κρέσγουελ τόνισε την ανάγκη για μια ανεξάρτητη έρευνα «στην οποία δεν θα συμμετέχουν πολιτικά διορισμένοι ερευνητές».
Σύμφωνα με την Κρέσγουελ, η συγκεκριμένη υπόθεση απαιτεί «μια πολύ ευρύτερη επανεξέταση από την κυβέρνηση».
«Η κυβέρνηση φάνηκε να επικεντρώνεται περισσότερο στην αυθεντικότητα του βίντεο παρά στους ίδιους τους ισχυρισμούς, όπως για αθέμιτη άσκηση επιρροής, για παραβιάσεις της χρηματοδότησης των προεκλογικών εκστρατειών, πρόσβαση σε διαβατήρια, χρήση τρίτων», σχολίασε η Κρέσγουελ. Υπογράμμισε επίσης την ανάγκη εξέτασης των υφιστάμενων κενών και εξάλειψής τους με αποτελεσματική μεταρρύθμιση, περιλαμβανομένης και της εφαρμογής της.
Σε ανακοίνωση της, η Διεθνής Διαφάνεια υπογράμμισε ότι «χωρίς να αποκαλυφθούν πλήρως οι ταυτότητες των δωρητών, οι ψηφοφόροι δεν μπορούν να αξιολογήσουν σε ποιους είναι τελικά υπόλογοι οι υποψήφιοι και οι εκπρόσωποι». Σημείωσε, παράλληλα ότι «χώρες όπως η Κύπρος είναι ιδιαίτερα ευάλωτες όταν τα πολιτικά κόμματα και οι υποψήφιοι δεν υποχρεούνται νομικά να αποκαλύψουν τις πηγές εισοδήματός τους».
Ολιστική στρατηγική για την αντιμετώπιση της διαφθοράς
Σύμφωνα με τον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς (CPI) για το 2025, την τελευταία δεκαετία, οι αντιλήψεις για τη διαφθορά στην Κύπρο έχουν αυξηθεί και οι ειδικοί και οι επαγγελματίες του επιχειρηματικού κόσμου συνεχίζουν να θεωρούν τα επίπεδα διαφθοράς υψηλά.
Η Κύπρος περιγράφεται ως «μία από τις χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις, κατατάσσοντας την 18η στην ΕΕ των 27 κρατών μελών». Με βαθμολογία 55, η Κύπρος βρίσκεται σημαντικά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο βαθμολογίας των 64.
Οι χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον ΕΟΧ με την υψηλότερη βαθμολογία παγκοσμίως είναι η Δανία (89), η Φινλανδία (88), η Νορβηγία (81), η Σουηδία και η Ελβετία (80), καθώς και ορισμένες άλλες παραδοσιακά καλές δημοκρατίες όπως το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία (78), η Γερμανία (77) και η Ιρλανδία (76).
«Η σύστασή μου προς την Κύπρο είναι ότι χρειάζεται μια ολιστική στρατηγική που να εξετάζει μια ολόκληρη δέσμη μέτρων που δεν αφορούν μόνο την εισαγωγή νομοθεσίας, αλλά και ένα συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης των βασικών κινδύνων διαφθοράς εντός της χώρας, με σαφείς, υποστηριζόμενες με πόρους, προσωπικό και συνεχώς παρακολουθούμενες δράσεις», δήλωσε η Κρέσγλουελ στο CIReN.
Η εμπειρογνώμονας της Διεθνούς Διαφάνειας αναφέρθηκε σε ορισμένες χώρες της Βαλτικής που έχουν βελτιώσει τη βαθμολογία τους στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς (CPI) την τελευταία δεκαετία χάρη σε καλά στοχευμένες στρατηγικές προσεγγίσεις για τα δεδομένα της διαφάνειας, ισχυρές στρατηγικές κατά της διαφθοράς και με μια ανεξάρτητη αρχή κατά της διαφθοράς.
Η Εσθονία (76η), η Λιθουανία (65η) και η Λετονία (60η), οι οποίες εντάχθηκαν στην ΕΕ την ίδια χρονιά με την Κύπρο το 2004, έχουν σημαντικά καλύτερες επιδόσεις στον Δείκτη.
Η Κρέσγουελ μίλησε ιδιαίτερα για την ανάγκη οι κυπριακές αρχές να έχουν πλήρη διαφάνεια σχετικά με τις δωρεές και τη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων. «Η Κύπρος είναι σχεδόν 10 χρόνια πίσω από αυτές τις χώρες της Βαλτικής, σε σχέση με αυτά που έχουν καταφέρει», τόνισε.
Πολιτικές δωρεές
Σύμφωνα με τη Διεθνή Διαφάνεια, είναι σημαντικό να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο εποπτεύονται οι δωρεές των πολιτικών κομμάτων, ιδίως ενόψει των επερχόμενων εκλογών στην Κύπρο τον Μάιο.
«Για να εντοπιστεί η αθέμιτη επιρροή στον δημόσιο τομέα, οι εθνικές αρχές πρέπει να έχουν πλήρη εικόνα των πηγών επιρροής που ασκούνται σε δημόσιους αξιωματούχους. Το νομικό πλαίσιο θα πρέπει να απαιτεί από τα πολιτικά κόμματα, τους υποψηφίους και τις εκστρατείες να γνωστοποιούν νόμιμα τις πηγές εισοδήματός τους και να διασφαλίζουν ότι τα έσοδα και οι δαπάνες μέσω ειδικών τραπεζικών λογαριασμών είναι ανοιχτά σε δημόσιο έλεγχο, επιτρέποντας την αποτελεσματική οικονομική παρακολούθηση», αναφέρει η Διεθνής Διαφάνεια.
Προκλήσεις του μέλλοντος
Η Διεθνής Διαφάνεια προσδιορίζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κύπρος, στις οποίες συμπεριλαμβάνει την «εξασφάλιση της επιχειρησιακής και λειτουργικής ανεξαρτησίας της πρόσφατα συσταθείσας Αρχής κατά της Διαφθοράς, την πλήρη διαφάνεια και πρόσβαση στο μητρώο λόμπινγκ για το κοινό και την αντιμετώπιση των αδυναμιών στην διερεύνηση και δίωξη υποθέσεων διαφθοράς».
Η Κρέσγουελ περιέγραψε την έλλειψη θεσμικών αντίβαρων στην Κυπριακή Δημοκρατία ως «ένα από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα» ενός σημαντικού κενού που υπάρχει για την καταπολέμηση της διαφθοράς.
«Το γεγονός ότι όσοι ηγούνται των ερευνών υποθέσεων που αφορούν την κυβέρνηση είναι πολιτικά διορισμένοι, υπονομεύει πλήρως την αξιοπιστία μιας έρευνας», τόνισε. Σημείωσε ότι η ποιότητα και η εποπτεία των διώξεων είναι επίσης βασικές ανησυχίες που έχουν επισημανθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρώπης μέσω της GRECO, σε επανειλημμένες περιπτώσεις.
Παγκόσμιες κατατάξεις
Ο Δείκτης Αντίληψης της Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας κατατάσσει 182 χώρες και εδάφη με βάση τα αντιληπτά επίπεδα διαφθοράς στον δημόσιο τομέα σε μια κλίμακα από το μηδέν (πολύ διεφθαρμένη) έως το 100 (πολύ καθαρή). Η παγκόσμια μέση βαθμολογία ανέρχεται στο 42 από τα 100 και είναι το χαμηλότερο επίπεδό της εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει μια ανησυχητική πτωτική τάση που θα πρέπει να παρακολουθείται με την πάροδο του χρόνου. Η κατάταξη της Κύπρου είναι λίγο πάνω από τη συντριπτική πλειοψηφία των χωρών που δεν καταφέρνουν να διατηρήσουν τη διαφθορά υπό έλεγχο – περισσότερες από τα δύο τρίτα – 122 από τις 180 – οι οποίες βαθμολογούνται κάτω από 50.
Ορόσημο της ΕΕ
Τον Δεκέμβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία σχετικά με μια νέα ολοκληρωμένη Οδηγία της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η οποία έχει σχεδιαστεί για την εναρμόνιση των νόμων κατά της διαφθοράς, τον καθορισμό ελάχιστων ποινών και την ενίσχυση της εταιρικής ευθύνης σε όλα τα κράτη μέλη. Η παρούσα οδηγία στοχεύει στην αντικατάσταση των παρωχημένων πλαισίων, στην τυποποίηση των ορισμών των αδικημάτων – συμπεριλαμβανομένης της δωροδοκίας, της υπεξαίρεσης και του παράνομου πλουτισμού – και στην ενίσχυση της προστασίας των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος.
Η Διεθνής Διαφάνεια θεωρεί τη μεταφορά της οδηγίας της ΕΕ ως «εφαλτήριο, όχι ανώτατο όριο, για φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις και εφαρμογή» για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, ώστε να αναπτύξουν στρατηγικές κατά της διαφθοράς εντός των επόμενων τριών ετών σε διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών.