Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς εντόπισε εξι υποθέσεις ποινικών αδικημάτων που συνδέονται με τον τέως Πρόεδρο Αναστασιάδη, και τουλάχιστον ένα πιθανό κακούργημα, ζητώντας την έναρξη ποινικών διαδικασιών δίωξης.
Αυτό προέκυψε ως αποτέλεσμα διετούς έρευνας της Αρχής που βασίστηκε στο βιβλίο «Κράτος Μαφία» του δημοσιογράφου Μακαρίου Δρουσιώτη για συστημική διαφθορά εντός του κράτους. Τα αδικήματα που αποδίδονται στον Αναστασιάδη περιλαμβάνουν τρεις κατηγορίες για εμπορία επιρροής, τρεις κατηγορίες για κατάχρηση εξουσίας ή απόπειρα κατάχρησης εξουσίας, καθώς και μία κατηγορία κακουργήματος για κατάχρηση εξουσίας.
Κάποια από τα πιθανά ποινικά αδικήματα που έχουν εντοπιστεί σε βάρος του Αναστασιάδη, αφορούν επίσης το πρώην δικηγορικό του γραφείο, τους κύριους συνέταιρους του γραφείου, καθώς και την πρώην επικεφαλής της Αρχής Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες (ΜΟΚΑΣ), με βάση τα ευρήματα μιας έρευνας του 2019 με τίτλο «Troika Laundromat», που διεξήγαγε το OCCRP.
Η Ανεξάρτητη Αρχή διαπίστωσε ότι ο Αναστασιάδης, ενώ υπηρετούσε ως βουλευτής και αρχηγός του κόμματος DISY, είχε αξιοποιήσει την επιρροή του για να παρακάμψει τις συνήθεις διαδικασίες, επιταχύνοντας τις διαδικασίες χορήγησης υπηκοότητας μέσω «χρυσών διαβατηρίων» στους Ρώσους ολιγάρχες Αλεξάντερ Αμπράμοφ και Λεονίντ Λεμπεντέφ.
Τα συμπεράσματα της Αρχής Καταπολέμησης της Διαφθοράς εμπλέκουν επίσης το πρώην δικηγορικό γραφείο του Αναστασιάδη, «Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνέταιροι», καθώς και τους δύο διευθύνοντες εταίρους του, Στάθη Λέμη και Θεοφάνη Φιλίππου. Κατηγορούνται για εμπορία επιρροής και ξέπλυμα χρήματος. Σύμφωνα με την έκθεση, ο Φιλίππου διέπραξε επίσης ψευδορκία, καταθέτοντας ψευδώς υπό όρκο ότι ο Λεμπεντέφ δεν είχε περιουσιακά στοιχεία στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι διαχειριζόταν προσωπικά ένα καταπίστευμα ύψους 17 εκατομμυρίων ευρώ για λογαριασμό του.
Άλλα πρόσωπα που συνδέονται με τα φερόμενα αδικήματα περιλαμβάνουν τον Ρώσο ολιγάρχη Ντμίτρι Ριμπολόβλεφ, έναν μεσάζοντα του, έναν πρώην βουλευτή, έναν ανώτερο αξιωματικό της αστυνομίας, έναν πρώην δικαστή, την πρώην επικεφαλής της MOKAΣ και ένα πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Λαϊκής Τράπεζας. Ο πρώην βοηθός γενικός εισαγγελέας Ρίκκος Ερωτοκρίτου κατονομάστηκε σε δύο υποθέσεις κατάχρησης εξουσίας. Ο Ερωτοκρίτου είχε καταδικαστεί το 2017 σε ποινή φυλάκισης 3,5 ετών για άλλες κατηγορίες διαφθοράς, αλλά αφέθηκε ελεύθερος ένα χρόνο αργότερα.
Η υπόθεση διάπραξης κακουργήματος εναντίον του Αναστασιάδη αφορά την κατάρρευση της Λαϊκής το 2013, που κάποτε ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος δανειστής της Κύπρου, καθώς και τις σχέσεις της με την εταιρία Focus Maritime Corp. Ο Δρουσιώτης ισχυρίστηκε στο βιβλίο του ότι η Focus Maritime λειτουργούσε ως «μαύρο ταμείο», διοχετεύοντας περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση των δύο κύριων αντίπαλων πολιτικών κομμάτων — του ΔΗΣΥ του Αναστασιάδη και του ΑΚΕΛ. Οι δωρεές αυτές φέρεται να εξασφάλισαν πολιτική ασυλία στον Ελλαδίτη τραπεζίτη Ανδρέα Βγενόπουλο, καθώς ανέλαβε τον έλεγχο της Λαϊκής, οδηγώντας την σε πτώχευση μέσω απερίσκεπτων δανειοδοτήσεων και αγορών ομολόγων υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με το βιβλίο του Δρουσιώτη.
Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς είχε ανακοινώσει έρευνα σχετικά με τους ισχυρισμούς του Δρουσιώτη στις αρχές του 2023, η οποία όμως δεν ξεκίνησε παρά μόνο την άνοιξη του 2024. Η ομάδα επιθεωρητών της Αρχής που ασχολήθηκε με την έρευνα, της παρέδωσε την τελική της έκθεση – ένα ντοσιέ που, σύμφωνα με πληροφορίες, αριθμούσε περίπου 3.000 σελίδες – στα τέλη Απριλίου.
Από σύμβουλος σε «συκοφάντη»
Το «Κράτος Μαφία» αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τριλογίας βιβλίων για τη διαφθορά στην Κύπρο, τα οποία εκδόθηκαν μεταξύ του 2021 και του 2022 από τον ερευνητικό δημοσιογράφο και πρώην προεδρικό σύμβουλο του Αναστασιάδη, Μακάριο Δρουσιώτη.
Ο Δρουσιώτης ασχολήθηκε ενεργά με την πολιτική, αρχικά ως σύμβουλος στην προεκλογική εκστρατεία του Αναστασιάδη για τις προεδρικές εκλογές του 2013 και, στη συνέχεια, ως ειδικός σύμβουλος μετά την εκλογή του. Παραιτήθηκε από τη θέση αυτή τον Οκτώβριο του 2014, επικαλούμενος πιέσεις λόγω της κριτικής του για τον ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Οι καταγγελίες εναντίον του Αναστασιάδη που διατυπώνονται στο βιβλίο ήρθαν στο προσκήνιο κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές του 2023, όταν ο υποψήφιος του ΑΚΕΛ Ανδρέας Μαυρογιάννης ζήτησε επίσημα από την Αρχή Καταπολέμησης της Διαφθοράς να τις διερευνήσει.
Μετά τη δημοσιότητα που απέκτησε το θέμα και τη δημοτικότητα της τριλογίας στην Κύπρο, η Αρχή Καταπολέμησης της Διαφθοράς ξεκίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα υπό την ηγεσία του προέδρου της, Χάρη Πογιάτζη. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αμεροληψία και η αξιοπιστία της έρευνας, η Αρχή διόρισε διεθνείς νομικούς εμπειρογνώμονες και, συγκεκριμένα, προσέλαβε την εξέχουσα Αυστραλή νομική εμπειρογνώμονα και ειδική σε θέματα καταπολέμησης της διαφθοράς, Γκαμπριέλ Μακίνταϊρ, για να ηγηθεί της έρευνας.
Ο ίδιος ο Αναστασιάδης ανακοίνωσε τη δημιουργία της ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς, μετά από μια αποκαλυπτική έρευνα του Al Jazeera το 2020, η οποία εξέθεσε τη συστημική διαφθορά στο πλαίσιο του Προγράμματος Υπηκοότητας μέσω Επενδύσεων (ΚΕΠ) της Κύπρου —γνωστού ως πρόγραμμα «χρυσών διαβατηρίων»— και οδήγησε στην αναστολή του προγράμματος.
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι ερευνητές της Αρχής πραγματοποίησαν πάνω από 200 ακροάσεις, κάλεσαν 150 μάρτυρες να καταθέσουν και εξέτασαν εκατοντάδες αποδεικτικά στοιχεία. Το κόστος της έρευνας της Ανεξάρτητης Αρχής εκτιμάται ότι ξεπέρασε το 1 εκατομμύριο ευρώ.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, ο Αναστασιάδης αρνήθηκε κατηγορηματικά όλες τις κατηγορίες διαφθοράς εναντίον του και χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς του Δρουσιώτη στα βιβλία του ως ψευδείς, δυσφημιστικούς και πολιτικά υποκινούμενους. Το 2024 άσκησε αγωγές για δυσφήμιση εναντίον του Δρουσιώτη και αργότερα εξέδωσε το δικό του βιβλίο με τίτλο «Ο Συκοφάντης», με σκοπό να αντικρούσει τους ισχυρισμούς που διατυπώνονται στο «Κράτος Μαφία».
Ο Δρουσιώτης ισχυρίστηκε επίσης ότι, όταν ξεκίνησε την έρευνά του για το βιβλίο, έγινε στόχος παρακολούθησης μέσω προηγμένου λογισμικού κατασκοπείας από την κυπριακή κυβέρνηση. Ισχυρίστηκε επίσης ότι υπέστη τακτικές εκφοβισμού, όπως η αποσύνδεση των καμερών ασφαλείας του σπιτιού του, και ότι ένας ιδιωτικός εμπειρογνώμονας ασφαλείας, ο οποίος είχε μυστικές σχέσεις με την κυβέρνηση, εγκατέστησε λογισμικό στον υπολογιστή του που επέτρεπε την απομακρυσμένη πρόσβαση στα αρχεία του και εξέθεσε τις ανώνυμες πηγές του.
Το κεντρικό ερώτημα που τέθηκε ενώπιον της Ανεξάρτητης Αρχής σε σχέση με τις υποθέσεις των «χρυσών διαβατηρίων» ήταν αν η πολιτική παρέμβαση ή επιρροή διαδραμάτισε κάποιο ρόλο στις αποφάσεις που θα έπρεπε να βασίζονται αυστηρά σε νομικά και διοικητικά κριτήρια.
Το ζήτημα αυτό απέκτησε ιδιαίτερη σημασία μετά τα πορίσματα της Έρευνας Νικολάτου, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ΚΕΠ λειτούργησε με σοβαρές ελλείψεις, ανεπαρκή δέουσα επιμέλεια και επανειλημμένες αποκλίσεις από τα ίδια του τα κριτήρια. Αν και η έρευνα εντόπισε συστημικές αδυναμίες, ελλείψεις στη διακυβέρνηση και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, δεν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Αναστασιάδης ή άλλοι βασικοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων είχαν ενεργήσει με εγκληματική πρόθεση ή ότι φέρουν ποινική ευθύνη.
Αν και η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς μπορεί να προτείνει την άσκηση ποινικής δίωξης, προς το παρόν δεν διαθέτει την εξουσία να κινήσει ποινικές διώξεις. Τα πορίσματά της έχουν διαβιβαστεί στη Νομική Υπηρεσία του κράτους, όπου ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης θα αποφασίσει αν θα κινήσει ποινική έρευνα ή θα ξεκινήσει διαδικασίες.
Τόσο ο Γενικός Εισαγγελέας Σαββίδης όσο και ο Αναπληρωτής Γενικός Εισαγγελέας Σάββας Αγγελίδης διορίστηκαν από τον Αναστασιάδη και στο παρελθόν είχαν επίσης διατελέσει υπουργοί στην κυβέρνησή του. Υπάρχει έντονη δημόσια συζήτηση σχετικά με το αν θα έπρεπε να εμπλακούν στη διαχείριση αυτής της υπόθεσης.
Εκ μέρους του δημοσιογράφου Δρουσιώτη, ο δικηγόρος του, Λητώ Καριόλου, δήλωσε στο CIReN ότι απαιτούν «την άμεση παραίτηση τόσο του Γενικού Εισαγγελέα όσο και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα», διότι «υπηρέτησαν ως υπουργοί στην κυβέρνηση Αναστασιάδη και είναι αδύνατο να υπάρχει η απαραίτητη εμπιστοσύνη του κοινού ότι μπορούν να αξιολογήσουν τα επόμενα βήματα που απαιτούνται βάσει των πορισμάτων της Αρχής Κατά της Διαφθοράς με την απαραίτητη ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα».
Εκ μέρους του δημοσιογράφου Δρουσιώτη, ο δικηγόρος του, Λητώ Καριόλου, δήλωσε στο CIReN ότι απαιτούν «την άμεση παραίτηση τόσο του Γενικού Εισαγγελέα όσο και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα», διότι «υπηρέτησαν ως υπουργοί στην κυβέρνηση Αναστασιάδη και είναι αδύνατο να υπάρχει η απαραίτητη εμπιστοσύνη του κοινού ότι μπορούν να αξιολογήσουν τα επόμενα βήματα που απαιτούνται βάσει των πορισμάτων της Αρχής Κατά της Διαφθοράς με την απαραίτητη ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα».
Άλλα πρόσωπα που κατονομάζονται στην παρούσα έκθεση δεν απάντησαν εγκαίρως στα αιτήματα του CIReN για σχόλια πριν από τη δημοσίευση.