Παρά τις διακηρύξεις της κυπριακής κυβέρνησης για προστασία του πληθυσμού, η Κύπρος δε διαθέτει Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (Public Warning) και τεχνολογία Εντοπισμού Θέσης (Caller Location) μέσω κινητής τηλεφωνίας σε περίπτωση κινδύνου.
Οι προγραμματικές εξαγγελίες για αναβαθμισμένη ανταπόκριση που έκανε ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης για δύο διαδοχικά έτη ήταν παραπλανητικές. Στην πραγματικότητα οι αρχές της Κύπρου απέτυχαν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία με βάση προθεσμίες που έληξαν εδώ και χρόνια. Σήμερα η Κύπρος είναι ο χειρότερος μαθητής της τάξης ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ, λέει ειδικός στο CIReN.
In the aftermath of the huge fire on July 23-25 in the mountainous region of Limassol, authorities responsible for civil protection published reports on how they responded. Among the issues that emerged was the lack of an early warning and caller location system via 112 based on EU legislation.
CIReN examined the issue in light of the annual program declarations made by President Nicos Christodoulides on civil protection and his commitments to upgrade the response through the 112 emergency number, conducted a fact-check and issued its verdict.
Ο Ισχυρισμός
Στις 29 Ιανουαρίου 2024 ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε στη διάρκεια ομιλίας για τον Ετήσιο Προγραμματισμό του 2024: “Για την αντιμετώπιση των αυξημένων φυσικών καταστροφών ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης, προχωρούμε με τη σύσταση της ενισχυμένης Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας και την αναβάθμιση της γραμμής έκτακτης ανάγκης 112.”
Στη διάρκεια της ομιλίας του στις 29 Ιανουαρίου 2025 για τον Ετήσιο Προγραμματισμό του 2025, ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήλωσε επίσης: “Η ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας στο εσωτερικό της χώρας μας αποτελεί εξίσου βασικό στόχο. Το 2025 βελτιώνουμε την ανταπόκριση της Αστυνομίας στις κλήσεις του 112”
Τα Γεγονότα
Κατά τις καταστρεπτικές πυρκαγιές στην ορεινή Λεμεσό στις 23 μέχρι τις 25 Ιουλίου, δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες υποστατικά καταστράφηκαν σε χωριά. Η φωτιά έκανε στάχτη 120 τ.χλμ. δάσους, καλλιεργιών και οικοσυστημάτων.
Με δημοσιογραφικά ρεπορτάζ στη διάρκεια της πυρκαγιάς εγέρθηκαν πολλά σοβαρά προβλήματα για την έγκαιρη ενημέρωση του πληθυσμού και την υλοποίηση σχεδίων εκκένωσης. Για αυτά τα ρεπορτάζ υπήρξε ακολούθως μερική παραδοχή από την πλευρά του αρμοδίου υπουργού Εσωτερικών Κωνσταντίνου Ιωάννου στη διάρκεια συζήτησης στη Βουλή, αποδίδοντας τα προβλήματα σε “κενά και αδυναμίες”.
Με βάση τις εκθέσεις γεγονότων που υπέβαλαν η Πολιτική Άμυνα, η Αστυνομία, η Πυροσβεστική Υπηρεσία και το Τμήμα Δασών, δεν υπήρχαν διαθέσιμα σύγχρονα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης του πληθυσμού (Public Warning System – PWS) και τεχνολογίες εντοπισμού θέσης (Caller Location) μέσω του 112, όπως προβλέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Στην δική της έκθεση, η Πολιτική Άμυνα ανέφερε τα εξής για τον τρόπο ειδοποίησης του πληθυσμού που ήταν εκτεθειμένο σε κίνδυνο:
“Οι κάτοικοι ειδοποιούνται, είτε με μηνύματα στα κινητά τους (όπου εφαρμόζεται τέτοιο σύστημα από κοινότητες), είτε με ενημέρωση από πόρτα σε πόρτα και με το κτύπημα της καμπάνας, είτε με οποιοδήποτε άλλο τρόπο κρίνεται κατάλληλος από το Κοινοτικό Συμβούλιο και την Πολιτική Άμυνα όταν βρίσκεται στο χώρο (οχήματα της Πολιτικής Άμυνας φέρουν σειρήνες και μεγάφωνα).”
Ευρωπαϊκή Οδηγία
Η ανάπτυξη ενός σύγχρονου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και εντοπισμού για την προστασία του πληθυσμού αποτελεί υποχρέωση της Κύπρου βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου. Η υποχρέωση αυτή καθορίζεται στην Οδηγία 2018/1972, η οποία θεσπίζει τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (EECC). Σύμφωνα με το Άρθρο 110, όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θεσπίσουν ένα δημόσιο σύστημα προειδοποίησης που βασίζεται στην κινητή τηλεφωνία και χρησιμοποιεί τεχνολογία cell broadcast ή μηνύματα SMS βάσει τοποθεσίας, ώστε να προειδοποιούνται όλοι οι χρήστες κινητών τηλεφώνων (τόσο οι κάτοικοι όσο και οι επισκέπτες) σε καθορισμένη γεωγραφική περιοχή, δωρεάν, άμεσα και με τρόπο σαφή και κατανοητό.
Μια άλλη βασική υποχρέωση, σύμφωνα με το Άρθρο 109, προβλέπει ότι όλοι οι πολίτες και επισκέπτες πρέπει να έχουν δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης καλώντας τον αριθμό 112 (ή άλλους εθνικούς αριθμούς έκτακτης ανάγκης) από οποιαδήποτε συσκευή. Τα κράτη μέλη της ΕΕ οφείλουν επίσης να διασφαλίζουν ότι τα άτομα με αναπηρίες (π.χ. κωφοί ή άτομα με προβλήματα ομιλίας) έχουν ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές. Όταν κάποιος καλεί το 112, το σύστημα πρέπει να μεταδίδει αυτόματα ακριβή δεδομένα γεωεντοπισμού του καλούντος (π.χ. μέσω GPS ή του δικτύου κινητής τηλεφωνίας) στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Αυτό είναι κρίσιμο για την έγκαιρη ανταπόκριση. Τα κράτη μέλη πρέπει να συμμορφώνονται με συγκεκριμένες τεχνικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις που εξειδικεύτηκαν επίσης με κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμό στις 16 Δεκεμβρίου 2022.
Προθεσμίες που παρήλθαν
Tο CIReN επικοινώνησε με τον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο Αριθμών Έκτακτης Ανάγκης (EENA), μια μη κυβερνητική οργάνωση, η οποία εργάζεται για τη βελτίωση της ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στην Ευρώπη. Ο Διευθυντής Δημοσίων Σχέσεων της EENA, Benoit Vivier, επιβεβαίωσε ότι, σύμφωνα με το Άρθρο 110 της Οδηγίας 2018/1972, «όλα τα κράτη μέλη ήταν υποχρεωμένα να θέσουν σε εφαρμογή ένα μέτρο που να ειδοποιεί κάθε άτομο σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, μέσω του κινητού του τηλεφώνου, σε περίπτωση εν εξελίξει καταστροφής ή επικείμενης απειλής”. “Η προθεσμία για την υλοποίηση ήταν η 21η Ιουνίου 2022, και αυτό εξακολουθεί να μην έχει εφαρμοστεί στην Κύπρο», ανέφερε.
Πρόσθεσε επίσης ότι «η ίδια νομοθεσία καθιστά υποχρεωτική – σύμφωνα με το Άρθρο 109 – τη δυνατότητα εντοπισμού των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης μέσω δεδομένων τοποθεσίας που προέρχονται από τη συσκευή του χρήστη, με προθεσμία την 21η Δεκεμβρίου 2020».
«Αυτή η τεχνολογία που σώζει ζωές δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί από τις κυπριακές αρχές, ενώ είναι υποχρεωτική εδώ και σχεδόν πέντε χρόνια», σημείωσε.
Σε αυτό το σημείο, ο Vivier εξήγησε περαιτέρω πόσο απλό είναι στο σύστημα:
«Παραδοσιακά, όταν καλείτε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, ο σταθμός βάσης κινητής τηλεφωνίας στον οποίο συνδέεται το τηλέφωνό σας έχει μέση ακρίβεια περίπου 2 χιλιομέτρων. Αυτό διαφέρει — περίπου 500 μέτρα σε αστικές περιοχές, αλλά μπορεί να φτάσει έως και τα 30 χιλιόμετρα σε αγροτικές περιοχές. Τα δύο χιλιόμετρα δεν επαρκούν για να μπορέσουν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να εντοπίσουν και να βοηθήσουν άμεσα ένα άτομο που βρίσκεται σε κίνδυνο. Μία τεχνολογία καθιστά δυνατή τη μεταφορά των δεδομένων γεωεντοπισμού που προέρχονται από τη συσκευή του χρήστη απευθείας στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης: η Advanced Mobile Location (AML).»
Ο Vivier εξηγεί ότι λειτουργεί με πολύ απλό τρόπο: «Όταν καλείτε το 112 (ή οποιονδήποτε άλλο αριθμό έκτακτης ανάγκης), το τηλέφωνό σας αναγνωρίζει ότι πρόκειται για κλήση έκτακτης ανάγκης και ξεκινά αυτόματα τον προσδιορισμό της θέσης σας. Μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία, η πληροφορία αποστέλλεται αυτόματα στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης — συνήθως εντός 20 δευτερολέπτων — χωρίς να χρειαστεί ο χρήστης να κάνει το παραμικρό.»
“H χειρότερη της τάξης”
Ο Vivier καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, με βάση τις συστάσεις της EENA, «θεωρούμε την Κύπρο ως την «χειρότερη της τάξης» από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά την ποιότητα των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης».
Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 5 Αυγούστου, ο Benoit Vivier σημείωσε ότι «τα τραγικά γεγονότα στην Κύπρο αποτελούν μια βαριά υπενθύμιση του ανθρώπινου κόστους της καθυστερημένης δράσης».
Η EENA καλεί επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινήσει αμέσως διαδικασίες παράβασης κατά όλων των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, που δεν έχουν ακόμη εφαρμόσει τα συστήματα δημόσιας προειδοποίησης. «Η ασφάλεια κάθε ευρωπαίου πολίτη εξαρτάται από την αποφασιστική εφαρμογή αυτών των νόμων που σώζουν ζωές», έγραψε ο Vivier.
Απόηχος
Μετά την πυρκαγιά του Ιουλίου, όταν ο υπουργός Εσωτερικών κλήθηκε να δώσει εξηγήσεις γιατί δεν λειτούργησε σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, απάντησε ότι το πρόγραμμα για το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης του Πληθυσμού (Public Warning System – PWS) προκηρύχθηκε το 2022 από την Πολιτική Άμυνα, αλλά ακυρώθηκε λόγω προσφυγών τον Μάιο του 2024. Το έργο επαναπροκηρύχθηκε τον Δεκέμβριο του 2024.
Απαντώντας μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στο CIReN στις 4 Σεπτεμβρίου, η Πολιτική Άμυνα επιβεβαίωσε ότι” οι προσφορές που λήφθηκαν έχουν αξιολογηθεί και τα αποτελέσματα έχουν κοινοποιηθεί στους φορείς που συμμετείχαν στον διαγωνισμό”. “Σε περίπτωση που δεν υπάρξει προσφυγή στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών, τότε η σύμβαση μεταξύ Πολιτικής Άμυνας και αναδόχου αναμένεται να υπογραφεί εντός των επόμενων 30 ημερών, η περίοδος υλοποίησης του έργου είναι 8 μήνες και ο προϋπολογισμός του 7 εκατομμύρια ευρώ”, δήλωσε η ανώτερη λειτουργός Ευτυχία Στόκκου.
Αναφορικά με τη συμμόρφωση με το άρθρο 110 της Ευρωπαϊκής Οδηγίας, η Στόκκου απάντησε ότι “με την ολοκλήρωση της εγκατάστασης, το σύστημα θα τεθεί σε πλήρη παραγωγική λειτουργία, προσφέροντας προηγμένες δυνατότητες έγκαιρης ειδοποίησης και βελτιώνοντας σημαντικά την ετοιμότητα της χώρας απέναντι σε απειλές και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης”.
Σε σχέση με την εισαγωγή τεχνολογίας Caller Location, η Πολιτική Άμυνα ανέλαβε επίσης να υλοποιήσει ένα δεύτερο έργο για την εγκατάσταση συστήματος Νέας Γενιάς 112 (NG112). Απαντώντας σε ξεχωριστό ηλεκτρονικό μήνυμα στις 5 Σεπτεμβρίου, ο λειτουργός Νάκης Ξενοφώντος ανέφερε στο CIReN ότι “η επίσημη υπογραφή της σύμβασης με τον ανάδοχο και η έναρξη της υλοποίησης του έργου αναμένονται στις αρχές του επόμενου μήνα και η ολοκλήρωση της πρώτης έκδοσης του συστήματος προβλέπεται εντός 13 μηνών”.
Ο Ξενοφώντος διευκρίνισε ότι η πρώτη έκδοση “θα περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες εφαρμογές και λειτουργίες του NG112, οι οποίες θα διασφαλίζουν την πλήρη εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές οδηγίες (άρθρο 109) και κανονισμούς”, ενώ με τη συνολική ολοκλήρωση του έργου σε διάστημα 27 μηνών από την υπογραφή των συμβολαίων, “θα τεθεί σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία, με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων Υπηρεσιών Έκτακτης Ανάγκης της χώρας”.
Ετυμηγορία: Παραπλανητική
Παρόλο που από την ανάληψη της εξουσίας το 2023 ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης έκανε επανειλημμένες ρητές αναφορές στο να καταστήσει την ασφάλεια και την προστασία του πληθυσμού κορυφαία κυβερνητική προτεραιότητα και να αναβαθμίσει τον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112, οι δηλώσεις αυτές ήταν παραπλανητικές.
Η Κύπρος δεν τήρησε τις προθεσμίες όσον αφορά συγκεκριμένες απαιτήσεις της νομοθεσίας της ΕΕ για τις υποδομές και την τεχνολογία.
Με βάση τις συγκεκριμένες προθεσμίες, η καθυστέρηση στην εφαρμογή Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης (Public Warning System) μετρά από τις 21 Ιουνίου του 2022.Στην καλύτερη περίπτωση θα εφαρμοστεί τον Μάιο του 2026, δηλαδή με καθυστέρηση 4 ετών.
Η καθυστέρηση για την εφαρμογή τεχνολογίας Εντοπισμού Θέσης (Caller Location) μέσω του 112 μετρά από τις 21 Δεκεμβρίου του 2020. Στην καλύτερη περίπτωση θα εφαρμοστεί τον Νοέμβριο του 2026, δηλαδή με καθυστέρηση σχεδόν 6 ετών.
Η απομάκρυνση πολιτών σε επείγουσες καταστάσεις, όπως οι πυρκαγιές του Ιουλίου, θα συνεχίσει να βασίζεται σε αναχρονιστικές και ανορθόδοξες μεθόδους (καμπάνες, μεγάφωνα, πόρτα-πόρτα), με αυξημένο ρίσκο μη έγκαιρης προειδοποίησης του πληθυσμού και μή ακριβούς εντοπισμού ανθρώπων που είναι σε κίνδυνο.
Οι καθυστερήσεις εκθέτουν την Κύπρο και είναι πιθανό να οδηγήσουν στην επιβολή κυρώσεων από την ΕΕ για την παραβίαση ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Ανεξάρτητος οργανισμός κατατάσσει την Κύπρο ως τη χώρα με τις χειρότερες επιδόσεις εντός ΕΕ σε ότι αφορά την εφαρμογή συστημάτων και τεχνολογιών προστασίας του πληθυσμού, καθιστώντας τους πολίτες της, επισκέπτες και άτομα με αναπηρία σε αυξημένους κινδύνους.
