Η Κύπρος έχει αφιερώσει δεκαετίες στην ανάπτυξη τεχνικών λύσεων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Φράγματα, μονάδες αφαλάτωσης και ανακυκλωμένα λύματα έχουν προστεθεί σε ένα σύστημα στο οποίο τα υπόγεια ύδατα παραμένουν απαραίτητα, ιδίως για τη γεωργία και τις κοινότητες που βρίσκονται εκτός των βασικών δικτύων ύδρευσης.
Το 76% της παροχής νερού για άρδευση προήλθε κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, όπως διαπίστωσε μια έρευνα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας το 2025.
Ωστόσο, τα υπόγεια υδατικά αποθέματα από τα οποία εξαρτάται η Κύπρος βρίσκονται ήδη υπό πίεση. Από τα 22 υπόγεια υδατικά σώματα της Κύπρου, τα 14 παρέμειναν σε κακή κατάσταση, σύμφωνα με την έκθεση, αριθμός που είναι μειωμένος σε σχέση με τα 16 της προηγούμενης αξιολόγησης το 2016. Η ρύπανση από το νάτριο και η διείσδυση θαλασσινού νερού συνεχίζουν να επηρεάζουν αρκετούς υδροφορείς.
Το κράτος παρακολουθεί τους υδροφορείς. Το Τμήμα Ανάπτυξης Υδάτων (WDD) ενημέρωσε τους ελεγκτές ότι η ποσοτική παρακολούθηση των υπόγειων υδάτων περιλαμβάνει 86 σταθμούς που λαμβάνουν μετρήσεις σε όλους τους υδροφορείς, σύμφωνα με την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα της ΕΕ —η οποία καθορίζει κανόνες για την πρόληψη της υποβάθμισης των υδάτινων σωμάτων της Ένωσης— καθώς και περισσότερους από 800 επιπλέον τοπικούς σταθμούς παρακολούθησης.
Υπάρχουν όμως κενά. Σε ένα υδροφόρο στρώμα, σύμφωνα με την έκθεση ελέγχου, δεν είχαν πραγματοποιηθεί μετρήσεις αγωγιμότητας και θερμοκρασίας από το 2018 λόγω έλλειψης προσωπικού.
Το πιο θεμελιώδες πρόβλημα είναι διαφορετικό: η Κύπρος παρακολουθεί την κατάσταση των υδροφόρων στρωμάτων της, αλλά δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πόσο νερό αντλείται από αυτά.
Αυτή η κατάσταση αγγίζει τον πυρήνα του τρόπου με τον οποίο ρυθμίζονται τα υπόγεια ύδατα.
Η Κύπρος δεν στερείται κανονισμών για την άντληση υπόγειων υδάτων. Η άδεια κατασκευής γεώτρησης διαφέρει από την άδεια χρήσης της. Οι άδειες άντλησης καθορίζουν την ποσότητα νερού που επιτρέπεται να αντληθεί, τον σκοπό χρήσης, τον τόπο χρήσης και τον τρόπο μέτρησης αυτής της χρήσης.
Κατά τη λήψη απόφασης για τη χορήγηση άδειας άντλησης, το ΤΑΥ υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη τις ποιοτικές και ποσοτικές συνθήκες του σχετικού υδάτινου σώματος, την κυβερνητική πολιτική για τα ύδατα, το δημόσιο συμφέρον και ό,τι θεωρεί ως εύλογες ανάγκες του αιτούντος.
Ο Χαράλαμπος Θεοπέμπου, σύμβουλος περιβαλλοντικών θεμάτων, ο οποίος διετέλεσε βουλευτής μεταξύ 2016 και 2026 και ηγήθηκε του «Κινήματος Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών», υποστηρίζει ότι το πρόβλημα της Κύπρου είναι κυρίως θέμα εφαρμογής και όχι έλλειψης νομοθεσίας.
«Ένα νομικό πλαίσιο χωρίς εφαρμογή δεν προσφέρει πραγματική προστασία», δήλωσε στο CIReN, αναφερόμενος στους νόμους, τους κανονισμούς και τα διατάγματα που ήδη διέπουν τα υπόγεια ύδατα.
Ο Θεοπέμπτου ανέφερε ότι η διαδικασία έκδοσης αδειών άντλησης έχει βελτιωθεί, αλλά εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το αν το ΤΑΥ διαθέτει επαρκές προσωπικό για τη διενέργεια επιθεωρήσεων, την καταπολέμηση της παράνομης άντλησης και τον έλεγχο της υπερβολικής άντλησης.
Το σύστημα για το οποίο είναι αρμόδιο το ΤΑΥ είναι τεράστιο — και χωρίζεται μεταξύ ενός παλαιότερου πλαισίου αδειών και μιας νεότερης γενιάς εγγραφών που έχουν καταχωριστεί στη βάση δεδομένων του Τμήματος.
Το ΤΑΥ ενημέρωσε την Ελεγκτική Υπηρεσία ότι η Κύπρος διέθετε 137.548 αδειοδοτημένες γεωτρήσεις το 2024. Από αυτές, 98.720 είχαν αδειοδοτηθεί πριν από το 2010, όταν η αδειοδότηση των γεωτρήσεων ήταν αρμοδιότητα των επάρχων. Άλλες 38.828 είχαν αδειοδοτηθεί από το 2010 και μετά από το ΤΑΥ και είχαν καταχωριστεί στη βάση δεδομένων της.
Τα παλαιότερα αρχεία δεν έχουν εξαφανιστεί. Ο Άκης Κίκας, διευθυντικό στέλεχος στο Γραφείο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο οποίος χειρίστηκε τους σχετικούς ελέγχους, δήλωσε στο CIReN ότι το ΤΑΥ διαθέτει φυσικούς φακέλους και τοπογραφικά σχέδια για γεωτρήσεις που χρονολογούνται πριν από το 2010.
Ωστόσο, ανέφερε ότι η μη καταχώριση πολλών από αυτές τις γεωτρήσεις στη βάση δεδομένων περιορίζει την ικανότητα του ΤΑΥ να ασκεί εποπτεία και εμποδίζει τους υπαλλήλους να έχουν άμεση, αξιόπιστη και ολοκληρωμένη πληροφόρηση σχετικά με τις γεωτρήσεις σε κάθε περιοχή.
Στοιχεία που παραχώρησε το ΤΑΥ στο CIReN προσφέρουν μια εικόνα για το σύστημα, στο οποίο έχουν καταχωρηθεί μόνο τα νεότερα στοιχεία – μετά το 2010 – στη βάση δεδομένων.
Στις 31 Μαρτίου 2026, οι κατάλογοι για σημεία και εγκεκριμένα ετήσια όρια άντλησηςπου εξασφάλισε το CIReN αναφέρουν 46.353 σημεία άντλησης. Είναι κατά 7.525 περισσότερα από τον αριθμό των γεωτρήσεων με άδεια μετά το 2010 που ανέφερε προηγούμενη αναφορά του ΤΑΥ το 2024. Μέχρι τη στιγμή που το CIReN δημοσίευσε αυτό το άρθρο, το ΤΑΥ δεν είχε απαντήσει στο διευκρινιστικό αίτημα τι μπορεί να υποδηλώνει αυτή η διαφορά. Πιθανόν να υποδηλώνει επιπλέον γεωτρήσεις για τις οποίες εκδόθηκαν άδειες και καταχωρήθηκαν στο σύστημα μεταξύ του 2024 και του Μαρτίου του 2026.
Συνολικά, τα εγκεκριμένα όρια για αυτά τα 46.353 σημεία άντλησης ανέρχονται σε περίπου 149,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.
Ωστόσο, τα 149,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα δεν μετρούν την πραγματική κατανάλωση.
Πρόκειται για μέτρο αδειοδότησης – και αφορούν μόνο για τα σημεία άντλησης που περιλαμβάνονται στους πίνακες του 2026 που παρασχέθηκαν στο CIReN.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε ότι, λόγω της ανεπαρκούς παρακολούθησης, δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί με ακρίβεια η ποσότητα που αντλείται πράγματι κάθε χρόνο από τα υπόγεια ύδατα της Κύπρου. Έχουν γίνει εκτιμήσεις για την υπερβολική άντληση από παράνομες γεωτρήσεις μόνο σε έναν υδροφορέα, αλλά δεν υπήρχαν αντίστοιχες πληροφορίες για τις γεωτρήσεις με άδεια ή για άλλους υδροφορείς.
Ο κ. Κίκας επισήμανε τρεις πρακτικούς λόγους για αυτή την αβεβαιότητα.
Δεν περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων όλες οι γεωτρήσεις που πραγματοποιήθηκαν πριν από το 2010, και δεν είναι σαφές εάν —και σε ποιο βαθμό— ορισμένες εξ αυτών εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται· Το Τμήμα Υδάτων δεν γνωρίζει ποιο ποσοστό των αδειοδοτημένων γεωτρήσεων συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις για την εγκατάσταση μετρητών. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου έχουν εγκατασταθεί μετρητές, το Τμήμα δεν καταγράφει συστηματικά τις ενδείξεις τους.
Το αποτέλεσμα είναι μια σοβαρή διαφορά στο τι γνωρίζει το κράτος.
Για δεκάδες χιλιάδες νεότερα σημεία άντλησης, το ΤΑΥ μπορεί να καταγράψει με σημαντική ακρίβεια πόσο νερό επιτρέπεται να αντλούν οι χρήστες. Δεν μπορεί όμως να προσδιορίσει με αντίστοιχη ακρίβεια πόσο νερό αντλούν πράγματι οι αδειοδοτημένοι χρήστες σε εθνικό επίπεδο.
Επιπλέον, τα στοιχεία του 2026 δείχνουν ότι η άδεια άντλησης απέχει πολύ από το να είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη.
Από τα 46.353 σημεία άντλησης που περιλαμβάνονται στους πίνακες που παρασχέθηκαν στο CIReN, τα 30.613 —περίπου το 66%— έχουν άδεια άντλησης όχι περισσότερο από 500 κυβικά μέτρα ετησίως. Συνολικά, αντιπροσωπεύουν περίπου 6,64 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ή μόλις το 4,4% του επιτρεπόμενου όγκου που αναγράφεται στους πίνακες.
Στο αντίθετο άκρο, μόνο 665 σημεία —περίπου 1,4%— έχουν άδεια άντλησης 30.000 κυβικών μέτρων ή περισσότερο. Συνολικά, αντιπροσωπεύουν περίπου 101,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ή σχεδόν το 68% του συνόλου των εγκεκριμένων αντλήσεων που αναφέρονται στους πίνακες.
Επεκτείνοντας την έρευνα δεδομένων σε όσους έχουν άδεια άντλησης από τουλάχιστον 10.000 κυβικών μέτρων και άνω, αυτή η ομάδα περιλαμβάνει 1.533 σημεία άντλησης – περίπου το 3,3% των καταχωρημένων. Συνολικά, αντιπροσωπεύουν περίπου 114,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα – περισσότερο από τα τρία τέταρτα του συνολικού επιτρεπόμενου όγκου.
Αυτή η συγκέντρωση έχει σημασία, διότι το ΤΑΥ έχει επανειλημμένα επικαλεστεί τον τεράστιο αριθμό γεωτρήσεων για τις οποίες είναι υπεύθυνη, σε συνδυασμό με την έλλειψη προσωπικού, ως εμπόδια για τη διεξαγωγή ολοκληρωμένων επιθεωρήσεων και την επιβολή των κανονισμών.
Ο Θεοπέμπτου εξέφρασε την ίδια ανησυχία, εκφράζοντας αμφιβολία κατά πόσο το ΤΑΥ διαθέτει επαρκές προσωπικό για να επιθεωρήσει τόσες πολλές γεωτρήσεις, να ασκήσει διώξεις για τις παράνομες αντλήσεις και να ελέγξει την υπερβολική άντληση.
Μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης, το ΤΑΥ δεν είχε παράσχει στο CIReN στοιχεία που να δείχνουν πόσα από τα 665 σημεία άντλησης με τον υψηλότερο όγκο διαθέτουν λειτουργικούς μετρητές, πόσα επιθεωρήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2025 ή για πόσα από αυτά το ΤΑΥ διαθέτει επαληθευμένα ετήσια στοιχεία άντλησης.
Ο Θεοπέμπτου υποστήριξε ότι η παρακολούθηση και οι επιθεωρήσεις θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στις περιοχές υψηλού κινδύνου, με την υποστήριξη επαρκούς προσωπικού και εξοπλισμού μέτρησης.
Ο λειτουργός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας τάχθηκε υπέρ μιας προσέγγισης βασισμένης στον κίνδυνο. Δεδομένου ότι οι πόροι για τους ελέγχους είναι περιορισμένοι, ανέφερε ότι οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στους μεγαλύτερους εξουσιοδοτημένους καταναλωτές, καθώς και στους χρήστες που διαπιστώνεται επανειλημμένα ότι παραβιάζουν τα όρια ή έχουν χαλασμένους μετρητές.
Πρότεινε επίσης να εξεταστεί η χρήση έξυπνων μετρητών για τους χρήστες με υψηλή κατανάλωση και τους επαναλαμβανόμενους παραβάτες, ώστε το ΤΑΥ να μπορεί να παρακολουθεί την άντληση εξ αποστάσεως και συστηματικά.
Όταν το ΤΑΥ γνώριζε πόσο νερό αντλούνταν
Η σοβαρότητα του ζητήματος καταδεικνύεται από μια περίπτωση στην οποία το ΤΑΥ διέθετε πράγματι τις εν λόγω πληροφορίες. Στο χωριό Μοναγρούλλι της επαρχίας Λεμεσού, δύο εταιρείες αντλούσαν από το 2015 σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες υπόγειων υδάτων από πέντε αδειοδοτημένες γεωτρήσεις σε σχέση με ό,τι επέτρεπαν οι άδειές τους. Η άντληση αυτή μείωσε την απόδοση γειτονικών γεωτρήσεων, συμπεριλαμβανομένων πηγαδιών που χρησιμοποιούνταν για την υδροδότηση ενός κοντινού χωριού, και έθεσε σε κίνδυνο τη ζώνη υπόγειων υδάτων της περιοχής.
Μια υδρολογική μελέτη που εκπονήθηκε το 2017 από την εν λόγω εταιρεία κατόπιν αιτήματος του ΤΑΥ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η άντληση άνω των 100.000 κυβικών μέτρων ετησίως από τρεις από τις γεωτρήσεις θα έθετε σε κίνδυνο τη ζώνη υπόγειων υδάτων. Στη συνέχεια, το ΤΑΥ επέβαλε συνολικό ετήσιο ανώτατο όριο 100.000 κυβικών μέτρων για τις τρεις αυτές γεωτρήσεις.
Το ανώτατο όριο ξεπεράστηκε σε κάθε επόμενη περίοδο που καταγράφηκε από τους επιθεωρητές.
Συνολικά και για τις πέντε γεωτρήσεις, η ετήσια υπέρβαση της άντλησης έφτασε τα 107.293 κυβικά μέτρα.
To TAY είχε ενδείξεις των μετρητών από τις γεωτρήσεις. Οι επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι ένας μετρητής ήταν χαλασμένος τον Μάιο του 2020. Αφού αντικαταστάθηκε, κατέγραψε 461 κυβικά μέτρα σε δύο ημέρες, κάτι που, όπως προειδοποίησε η Ελεγκτική Υπηρεσία, υποδείκνυε υψηλούς ρυθμούς άντλησης.
Ωστόσο, η επιβολή των κανόνων ήταν ασυνεπής.
To TAY εφάρμοσε νομικά μέτρα κατά μιας από τις εταιρείες μόνο για ορισμένες από τις περιόδους κατά τις οποίες η εν λόγω εταιρεία υπερέβη επανειλημμένα το επιτρεπόμενο όριο άντλησης. Δεν ζήτησε την άσκηση διώξεων κατά της άλλης εταιρείας για την τεκμηριωμένη υπερβολική άντληση που είχε πραγματοποιήσει.
Στην πρώτη εταιρεία επιβλήθηκε πρόστιμο 400 ευρώ τον Απρίλιο του 2021 και 2.000 ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2023.
Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η δεύτερη απόφαση έλαβε υπόψη ως ελαφρυντικό παράγοντα το γεγονός ότι η εταιρεία δεν είχε προηγούμενη καταδίκη και είχε συμμορφωθεί, παρόλο που είχε ήδη καταδικαστεί και η υπερβολική άντληση συνεχιζόταν — γεγονότα τα οποία, σύμφωνα με την έκθεση, το ΤΑΥ προφανώς δεν είχε επισημάνει στο δικαστήριο πριν από την έκδοση της απόφασης.
Ο κ. Κίκας ανέφερε ότι προηγούμενος έλεγχος είχε διαπιστώσει ότι η εταιρεία φαινόταν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να έχει αντλήσει έως και 26 φορές την μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα.
Ανέφερε ότι το ΤΑΥ περίμενε περίπου δύο χρόνια πριν λάβει νομικά μέτρα και στη συνέχεια τα ανέστειλε. Το ΤΑΥ αρνήθηκε να σχολιάσει την υπόθεση.
Πέντε χρόνια μετά τον αρχικό έλεγχο, ο επαναληπτικός έλεγχος διαπίστωσε πάλι υπερβολική άντληση, ανεπαρκή επιβολή των κανόνων, γεωτρήσεις που λειτουργούσαν χωρίς ανανεωμένες άδειες και περίπου 90.000 ευρώ σε μη τιμολογημένα τέλη.
Ο κ. Κίκας χαρακτήρισε την υπόθεση ως αποτυχία του ΤΑΥ να επιβάλει αποτελεσματικά μέτρα ικανά να αποτρέψουν την επανειλημμένη μη συμμόρφωση.
Ο έλεγχος, πρόσθεσε, δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι αυτό οφειλόταν σε πολιτική παρέμβαση ή πίεση υπέρ της εταιρείας.
«Εάν ένας νόμος δεν εφαρμόζεται, οι υψηλές κυρώσεις και τα πρόστιμα δεν λειτουργούν αποτρεπτικά», σχολίασε για το θέμα αυτό ο κ. Θεοπέμπτου.
Το TAY απάντησε με γενικότερες αναφορές στο Ελεγκτικό Γραφείο, υποστηρίζοντας ότι οι έλεγχοι, λόγω της φύσης τους, εστιάζουν στις αδυναμίες και δεν αποτυπώνουν πάντα όλους τους παράγοντες που οδήγησαν στην εντοπισθείσα αδυναμία.
Το τμήμα αναφέρθηκε σε χρόνια σοβαρής έλλειψης προσωπικού, σημειώνοντας ότι μεταξύ 2023 και 2025 προσλήφθηκαν 54 επιπλέον υπάλληλοι, παράλληλα με αλλαγές που αποσκοπούσαν στη βελτίωση των διαδικασιών του.
Πόση ποσότητα θα πρέπει να επιτρέπεται στους χρήστες να αντλούν;
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο αν οι χρήστες τηρούν τα όρια τους.
Μια έρευνα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας το 2019 έθεσε ένα άλλο ερώτημα: πώς δικαιολογείται η ίδια η επιτρεπόμενη ποσότητα.
Ο ελεγκτής προειδοποίησε να μην θεωρηθούν αντιπροσωπευτικές οι περιπτώσεις που διεξήγαγε έρευνα σε δύο χωριά της επαρχίας Λεμεσού. Και οι δύο υποθέσεις διερευνήθηκαν κατόπιν καταγγελιών, ανέφερε, και δεν θα ήταν ασφαλές να εξαχθούν γενικεύσεις από αυτές.
Παρ’ όλα αυτά, χαρακτήρισε το ευρύτερο πρόγραμμα επιθεώρησης γεωτρήσεων του ΤΑΥ, το οποίο αποσκοπεί στην καταγραφή των ενδείξεων των μετρητών και στον εντοπισμό παραβάσεων των ορίων άντλησης, ως «πολύ περιορισμένο».
Στο χωριό Άγιος Θεόδωρος Αγρού στη Λεμεσό, οι ελεγκτές δεν εντόπισαν κανένα έγγραφο που να τεκμηριώνει τις αρχικές αποφάσεις του ΤΑΥ το 2011 και το 2012 για την έκδοση των αδειών έργων υπογείων υδάτων και άντλησης, ούτε τις μεταγενέστερες αποφάσεις της για την ανανέωση και την τροποποίησή τους.
Για καμία από τις σχετικές αποφάσεις του ΤΑΥ δεν μπόρεσαν οι ελεγκτές να διαπιστώσουν ότι η υπηρεσία είχε λάβει υπόψη την ποιοτική και ποσοτική κατάσταση του υδάτινου σώματος, την κυβερνητική πολιτική για τα ύδατα, το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον ή τις εύλογες ανάγκες του αιτούντος. Ούτε μπόρεσαν να τεκμηριώσουν την ύπαρξη οποιασδήποτε μελέτης του ΤΑΥ που να αξιολογεί την άμεσα επηρεαζόμενη περιοχή, την πιθανή βλάβη στα υφιστάμενα δικαιώματα χρήσης νερού ή στις φυσικές ροές, την κατάσταση του υδάτινου σώματος του Τροόδους – το οποίο περιλαμβάνει την περιοχή του Αγρού –, τις μετρήσεις παρακολούθησης του υδροφορέα ή συγκρίσιμες άδειες άντλησης σε γειτονικές περιοχές.
Τον Φεβρουάριο του 2018, η επιτρεπόμενη ετήσια άντληση αυξήθηκε από 15.000 σε 40.000 κυβικά μέτρα.
Το ΤΑΥ βασίστηκε σε μια υδρολογική μελέτη που είχε ανατεθεί από ιδιώτη και υποβλήθηκε από τον αιτούντα, αλλά οι ελεγκτές δεν εντόπισαν καμία τεκμηρίωση που να δείχνει πώς το τμήμα την είχε αξιολογήσει.
Το ΤΑΥ αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί καμία τεχνική αξιολόγηση. Ανέφερε ότι είχε διεξαχθεί ειδική μελέτη, ότι γίνονταν μετρήσεις με μετρητές και καταγραφές της στάθμης των υπόγειων υδάτων κάθε δύο μήνες και ότι οι αποφάσεις βασίζονταν στις διαθέσιμες ποσοτικές αναλύσεις και τεχνικές πληροφορίες.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με το τμήμα , ενδέχεται να ήταν μάλλον το γεγονός ότι το υλικό που τεκμηρίωνε την αξιολόγηση των λειτουργών του δεν είχε συγκεντρωθεί σε ένα προφανές και εύκολα προσβάσιμο σημείο.
Η τιμή των υπόγειων υδάτων
Η Κύπρος διαθέτει έναν ακόμη μηχανισμό που αποσκοπεί στον περιορισμό της χρήσης των υπόγειων υδάτων: το χρήμα.
Τα περιβαλλοντικά τέλη και τα τέλη χρήσης πόρων που θεσπίστηκαν το 2017 δεν αποσκοπούν απλώς στην άντληση εσόδων, αλλά στην αποτίμηση της περιβαλλοντικής ζημίας και του κόστους ευκαιρίας που συνδέεται με την επιταχυνόμενη εξάντληση των υδάτινων πόρων, η οποία υπερβαίνει τον ρυθμό ανανέωσής τους.
Το άρθρο 9 της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα απαιτεί οι πολιτικές τιμολόγησης του νερού να λαμβάνουν υπόψη την ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών και των κόστους των πόρων.
Ωστόσο, η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε ότι, σχεδόν εννέα χρόνια μετά την εισαγωγή των κανονισμών, το ΤΑΥ δεν είχε ακόμη χρεώσει την άντληση νερού από όλες τις ιδιωτικές γεωτρήσεις.
Οι ελεγκτές ανέφεραν ότι η ελλιπής εφαρμογή αποδυνάμωσε τον αποτρεπτικό χαρακτήρα του τέλους έναντι της υπερβολικής άντλησης νερού και εμπόδισε το ΤΑΥ να αξιολογήσει εάν η τιμολόγηση ενθάρρυνε πράγματι την αποδοτική χρήση του νερού.
Το ΤΑΥ αναφέρει ότι οι χρήστες ιδιωτικών γεωτρήσεων άρχισαν να επιβαρύνονται με περιβαλλοντικά τέλη και τέλη χρήσης πόρων το 2020, τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος των κανονισμών. Η χρέωση εισήχθη σταδιακά, σύμφωνα με το ΤΑΥ, με προτεραιότητα στους χρήστες ανάλογα με τις αντλούμενες ποσότητες και τις κατηγορίες που υπόκεινται σε υψηλότερα τέλη.
Οι συνέπειες της ελλιπούς χρέωσης δεν είναι θεωρητικές.
Σε μια άλλη υπόθεση που εξέτασε η Ελεγκτική Υπηρεσία, το ΤΑΥ δεν είχε τιμολογήσει μια εταιρεία για περιβαλλοντικά τέλη και τέλη χρήσης πόρων σχετικά με τα υπόγεια ύδατα που αντλούσε από τις γεωτρήσεις της. Η Ελεγκτική Υπηρεσία εκτίμησε την εκκρεμή οφειλή για την περίοδο 2017-2023 σε περίπου 90.000 ευρώ, χωρίς να έχουν συμπεριληφθεί τυχόν τέλη υπερβολικής κατανάλωσης.
Οι ελεγκτές εντόπισαν επίσης μια προφανή ανισότητα μεταξύ των αγροτών που τροφοδοτούνται από κρατικά υδατικά έργα και εκείνων που αντλούν νερό από τις δικές τους γεωτρήσεις.
Η Κύπρος επιβάλλει τέλος υπερκατανάλωσης όταν ένας χρήστης υπερβαίνει την εγκεκριμένη κατανομή νερού από ένα υδατικό έργο. Ωστόσο, δεν υπάρχει αντίστοιχο τέλος υπερβολικής άντλησης όταν ένας χρήστης υπερβαίνει την επιτρεπόμενη ποσότητα από ιδιωτική γεώτρηση.
Ο λειτουργός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας ανέφερε ότι η διαφορά αυτή καταργεί ένα οικονομικό μέσο ελέγχου της υπερβολικής άντλησης νερού και δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ των καταναλωτών.
Άδειες χωρίς εγγυημένη περιοδική επανεξέταση
Υπάρχει μια ακόμη αδυναμία στο σύστημα: ακόμη και ένα όριο άντλησης που είχε αιτιολογηθεί σωστά κατά την έκδοσή του δεν έχει υποβληθεί σε νομικά επιβεβαιωμένη περιοδική επανεξέταση.
Ο λειτουργός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας είπε ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο παρέχει ήδη στο ΤΑΥ σημαντικά εργαλεία και ότι οι περισσότερες αδυναμίες που εντοπίστηκαν από τους ελεγκτές αφορούν την εφαρμογή.
Ωστόσο, επισήμανε την απουσία τέλους για υπερβολική άντληση σε ιδιωτικές γεωτρήσεις και τον κατακερματισμό των αρμοδιοτήτων ως τομείς στους οποίους το πλαίσιο θα μπορούσε να βελτιωθεί.
Τον Νοέμβριο του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Κύπρου, καθώς η εθνική νομοθεσία δεν προέβλεπε την περιοδική επανεξέταση των αδειών χρήσης υδάτων, όπως απαιτείται από την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα.
Στη συνέχεια, η Κύπρος αναγνώρισε ότι η νομοθεσία της έπρεπε να τροποποιηθεί. Καθώς η τροποποίηση δεν είχε ακόμη υιοθετηθεί, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη τον Δεκέμβριο του 2025.
Η Επιτροπή ανέφερε ότι η περιοδική επανεξέταση είναι απαραίτητη, ώστε οι αρχές να μπορούν να διαπιστώνουν εάν οι έλεγχοι, συμπεριλαμβανομένων των αδειών, εξακολουθούν να επιτυγχάνουν τους στόχους τους και να τους επικαιροποιούν όπου είναι απαραίτητο.
Ο κ. Θεοπέμτου χαρακτήρισε την υποχρεωτική περιοδική επανεξέταση ως «απαραίτητη». Προειδοποίησε ότι, σε περιπτώσεις όπου η υπερβολική άντληση νερού οδηγεί σε διείσδυση θαλασσινού νερού, οι τρέχουσες συνθήκες βροχοπτώσεων θα μπορούσαν να καταστήσουν τη ζημιά μόνιμη.
Το ΤΑΥ δήλωσε στο CIReN ότι η προτεινόμενη νομοθεσία θα θεσπίσει αναθεωρήσεις κάθε 12 χρόνια, παράλληλα με τη δημιουργία μητρώου άντλησης και την εφαρμογή αυστηρότερων διατάξεων παρακολούθησης και επιβολής.
Η τροπολογία βρίσκεται πλέον ενώπιον της Βουλής.
Η κυβέρνηση κατέθεσε το νομοσχέδιο στις 6 Απριλίου 2026, περιγράφοντάς το ως μια προσπάθεια ενίσχυσης και επικαιροποίησης του πλαισίου για την ολοκληρωμένη και βιώσιμη διαχείριση των υδάτων. Η ψήφισή του παραμένει σε εκκρεμότητα.
Η πρόταση αποσκοπεί επίσης στην εναρμόνιση της Κύπρου με το άρθρο 11 της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα και στη διασφάλιση της τακτικής επανεξέτασης των ελέγχων άντλησης και συγκράτησης υδάτων.
Το προτεινόμενο νομοσχέδιο θα μπορούσε να ενισχύσει το σύστημα. Ωστόσο, δεν καλύπτει το βασικό κενό που αποκαλύπτουν τα υφιστάμενα αρχεία: η Κύπρος μπορεί να προσδιορίσει με μεγάλη ακρίβεια την ποσότητα νερού που επιτρέπεται να αντλούν δεκάδες χιλιάδες αδειοδοτημένοι χρήστες, αλλά εξακολουθεί να μην μπορεί να προσδιορίσει με αξιοπιστία την ποσότητα που αντλούν στην πραγματικότητα.
Χωρίς ολοκληρωμένα δεδομένα μετρητών, συστηματικές μετρήσεις και αποτελεσματική επιβολή των κανόνων, το κράτος αναγκάζεται να διαχειρίζεται έναν από τους πιο επιβαρυμένους φυσικούς πόρους του χωρίς να έχει πλήρη εικόνα του βαθμού με τον οποίο χρησιμοποιείται.
Το άρθρο αυτό δημιουργήθηκε με την υποστήριξη του Journalismfund Europe.
