Geri dön

Deutsche Bank’ın İç Yüzü: Sızdırılan 15 milyon dosya, küresel finans devinin sırlarını, skandallarını ve çifte standartlarını ortaya koyuyor

Deutsche Bank’ın İç Yüzü: Sızdırılan 15 milyon dosya, küresel finans devinin sırlarını, skandallarını ve çifte standartlarını ortaya koyuyor
Credit: Studio Yadi

15 milyondan fazla iç yazışma. Üst düzey yöneticilerin yazdığı e-postalar. Gizli risk değerlendirmeleri. Şüpheli işlem raporları. Milyarderler, oligarklar, siyasetçiler ve kraliyet ailesi mensupları hakkındaki özel bilgiler. Donald Trump, Jeffrey Epstein ve yaptırıma tabi iş insanlarıyla ilgili kayıtlar. Otoriter rejimlerle bağlantılı, daha önce gün yüzüne çıkmamış şirketler.

Bunların tümü, bir bankanın içinden gazetecilere sızdırılmış olan en büyük belgeler toplamını oluşturuyor.

CIReN’den gazeteciler de dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanından 200’ü aşkın gazeteci, aylar boyunca “Inside Deutsche Bank” adlı araştırma kapsamında, bu muazzam boyuttaki bu belge yığınını inceledi. Söz konusu belgeler, finansal suçlarla mücadele, yaptırım izleme, iç denetim ve riskli müşterilerle çalışmaya devam edip etmeme kararlarını alan birimler gibi, bankanın en hassas birimlerinin işlev ve faaliyetlerinin yansıtıyor.

Bankanın itibarının bir dizi skandal yüzünden zedelenmesinin ardından, 2018 yılında Christian Sewing Deutsche Bank’ın CEO’su olarak göreve gelmiş ve kurumun artık daha farklı – daha istikrarlı ve “biraz daha sıkıcı” – bir hale getirileceğine dair söz vermişti.

Banka, o günden bu yana, dünyayı skandallarla dolu dönemini geride bıraktığına ikna etmek için yıllar harcadı. Bu iddiayı ciddi şekilde sınayan “Inside Deutsche Bank” projesi, devasa bir uyum mekanizması kurmasına rağmen bu mekanizmayı işlevsel kılmakta sürekli olarak zorlanan bir bankayı gözler önüne seriyor.

İki ifşacı tarafından sızdırılan veriler, Hintli gazeteci Josy Joseph ve Güney Afrikalı gazeteci Khadija Sharife ile paylaşıldı. Verileri analiz etmek için kâr amacı gütmeyen bir yapı olan Barracuda Media hayata geçirildi ve belgeler 50’den fazla ülkede faaliyet gösteren 50’yi aşkın medya kuruluşundan gazetecilerle paylaşıldı.

Kimlikleri saklı tutulan ifşacılar, dosyaların kopyalarını alarak kurum dışına çıkardılar. Avukatları, ifşacıların, söz konusu dosyaları Joseph ve Sharife’e vermenin yanı sıra, ABD Adalet Bakanlığı, ABD Mali Suçları Engelleme Ağı (FinCEN) ve Birleşik Krallık Gelir ve Gümrük İdaresi (HMRC) ile de paylaştığını doğruladı. 

İfşacıların amacının, Deutsche Bank’ın hem Rus oligarklarla hem de Rusya kaynaklı parayla olan ilişkisini gün yüzüne çıkarmak olduğu anlaşılıyor.

İfşacılar, yaptıkları açıklamada, “Kamu yararına hizmet etmek istiyoruz,” dediler. İfşacılara göre, kamuoyunun, bankanın kusurlu davranışlarını ve oligarklarla yaptığı kapsamlı işlemler hakkında bilgi sahibi olma hakkı var. İfşacılardan biri, dosyaların, bankanın yolsuz rejimlerle olan iş ilişkilerini gösterdiğine ve potansiyel olarak suç teşkil eden suistimaller içerdiğine inanıyor.

Dosyalar, Deutsche Bank’ın olası kara para aklama ve yaptırım ihlallerine dair işaretleri defalarca gözden kaçırdığını gösteriyor. Banka ayrıca, nüfuzlu müşterileri için kendi kurallarını esnetti ve iş yapma kaygılarının kendi uyumluluk rejiminin önüne geçmesine izin verdi. Bazı durumlarda, ciddi hatalar yapılmış olduğunu, şüpheli paranın sistemlerinden geçmesinden yıllar sonra keşfetti.

Sızdırılan belgeler, son derece güçlü insanların özel finansal bilgilerini de gözler önüne seriyor.

Deutsche Bank, reşit olmayan birinden fuhuş hizmeti aldığı gerekçesiyle hüküm giymesinden yıllar sonra, 2013 yılında Epstein’i müşteri olarak kabul etti. Sızdırılan belgeler, daha sonra, bankanın Epstein ve onun ağıyla bağlantılı yaklaşık 600 milyon dolarlık şüpheli işlem tespit ettiğini ortaya koyuyor. Bu rakam, daha önce kamuoyuna yansıyan miktarın iki katından fazla.

Yine sızdırılan belgeler, diğer kurumların kendileriyle çalışmaktan kaçındığı bir dönemde Deutsche Bank’ı kullanan Trump ve Epstein’in yanı sıra, Oleg Deripaska ve Roman Abramovich gibi Vladimir Putin’e yakın oligarklara dair de kapsamlı detaylar içeriyor.

Deutsche Bank’ın müşterileri arasında, El Kaide’ye sponsor olduğu düşünülen kişilerin yer aldığı meşhur “Altın Zincir” (Golden Chain) listesinde adı geçen Suudi bir iş insanına ait bir şirket de bulunuyor. Banka ayrıca, üçüncü taraf muhabir banka sıfatıyla, Suriye’nin eski devlet başkan yardımcısı merhum Rıfat El-Esad ile bağlantılı ödemelerin gerçekleştirilmesine aracılık etti. Rıfat El-Esad, 1982 yılında Suriye’nin Hama kentinde gerçekleştirilen kanlı baskıdaki rolü nedeniyle “Hama Kasabı” olarak biliniyor.

2015 yılında, hakkında çıkan olumsuz haberlere ve bankanın kendi hazırladığı şüpheli işlem bildirimlerine (SAR) rağmen, Deutsche Bank, Malezyalı finansör Jho Low ile bağlantılı milyonlarca dolarlık transferi gerçekleştirmeye devam etti.

Low, Malezya devlet yatırım fonundan 4,5 milyar dolardan fazla paranın çalınıp küresel bankalar aracılığıyla aklandığı iddia edilen 1MDB skandalında kilit bir figür. Deutsche Bank’ın Malezya’daki birimi Deutsche Bank (Malaysia) Berhad, söz konusu fonların bir kısmının transferindeki rolü nedeniyle 1MDB tarafından dava edildi.

Deutsche Bank, El-Esad ile ilgili ödemeler konusunda şu açıklamayı yaptı:

“Bu mesele, kamuoyuna açıklandığı üzere 2022 yılında çözüme kavuşturulmuştur. Deutsche Bank’ın muhabir bankacılık faaliyetleri kapsamında sunduğu iki şüpheli işlem bildirimine ilişkin olarak Frankfurt savcılığı tarafından yürütülen soruşturma sürecinde, banka 7,01 milyon euroluk para cezasını kabul etmiştir. İdari ceza ilanında, söz konusu şüpheli işlem bildirimlerinin çok geç yapıldığı, bunların 2017 yılında yapılmış olması gerektiği iddiası yer almaktadır. Banka, dava boyunca sürece yardımcı olmuştur.”

Deutsche Bank, “Altın Zincir” (Golden Chain) listesinde yer alan kişiyle ilgili sorulara yanıt vermedi. Banka kayıtlarında yalnızca baş harfleriyle yer alan bu kişi, gazeteciler tarafından tespit edildi, ancak yorum talebine yanıt vermediler.

Deripaska yorum taleplerine yanıt vermedi. Trump da yorum talebine yanıt vermedi. Low’a ise yorum almak için ulaşılamadı.

Abramovich’i temsil eden bir hukuk firması gazetecilere, “Deutsche Bank’ın iç süreçleri ve kararları hakkında yorum yapmak müvekkilimize düşmez” dedi.

Hukuk firması, “Söz konusu iç süreçlerin, müvekkilimiz hakkında asılsız spekülasyonlara işaret etmesi durumunda, müvekkilimiz bu spekülasyonları reddeder,” diye ekledi. Müvekkilimiz “herhangi bir suç, yolsuzluk veya irtikap iddiası da dahil olmak üzere, tüm suistimal iddia veya önerisini reddeder.”

Banka, “Potansiyel, eski veya mevcut müşteri ilişkilerimiz hakkında yorum yapmıyoruz” dedi.

Epstein konusunda ise banka, “2013 yılında Epstein’i müşteri olarak kabul etmenin bir hata olduğunu kabul ediyor ve kendisiyle geçmişte kurduğumuz ilişkiden dolayı üzüntü duyuyoruz,” dedi. “Düzenleyici kurumlar, kolluk kuvvetleri ve ABD Kongresi tarafından yürütülen soruşturmalarda yetkililer ile işbirliği yaptık ve bu konuyla ilgili şeffaf bir tutum sergiledik.”

Deutsche Bank, sızdırılan belgelerde gün yüzüne çıkan çok çeşitli konulara verdiği yanıtta, gazetecilerin “uzun yıllar öncesine, hatta bazı durumlarda on yıllar öncesine dayanan” meseleleri gündeme getirdiğini belirtti. Banka, uygun olan durumlarda bu konuların o dönemde gözden geçirildiğini ve gerektiğinde düzenleyici kurumlar ve yetkili mercilerle ele alındığını ifade etti.

Banka ayrıca, “Bugün çok farklı bir bankayız,” diyerek, “Christian Sewing’in liderliğinde Deutsche Bank’ın köklü bir dönüşümden geçtiğini” sözlerine ekledi.

Banka, 2019 ile 2025 yılları arasında kontrol mekanizmasını güçlendirmek için 7 milyar euroluk bir yatırım yaptığını ve bunu önemli teknoloji yatırımlarıyla desteklediğini açıkladı.

Banka, “Bu yatırımların yanı sıra, risklerin tespit edilmesi ve yönetilmesine ilişkin daha güçlü bir yaklaşım geliştirildi ve şirket kültürde köklü bir değişim yapıldı,” dedi. “Söz konusu çalışmalar, geçmişten gelen sorunların giderilmesine ve önemli düzenleyici aşamaların tamamlanmasına katkı sağladı.”

Banka şöyle devam etti: “Kaydettiğimiz ilerleme; piyasa, kilit düzenleyici kurumlar ve denetleyici otoritelerin yanı sıra müşterilerimiz ve diğer paydaşlarımız tarafından da takdirle karşılandı. Kontrol mekanizmamızı sürekli olarak iyileştirmeye ve dürüstlük odaklı bir kültür oluşturmaya olan bağlılığımızı sürdürüyoruz.”

Credit: Ben Kuhlmann/Barracuda Media

Sırlar

Önümüzdeki haftalarda, “Inside Deutsche Bank” projesinde yer alan medya ortakları, söz konusu dosyalarda elde edilen pek çok yeni haber yayımlayacak. Bu dosyalar, büyük, küresel bir bankanın, eğer müşterilerinin güvenini kaybetmek istemiyorsa gizli tutması gereken sırları da içeriyor. Ancak bu sırlar şimdi gün yüzüne çıkmış durumda.

Deutsche Bank, 2000 yılından bu yana; ipoteğe dayalı menkul kıymetlerle ilgili hatalar, faiz oranı manipülasyonu, Rusya bağlantılı “ayna işlemleri” (mirror trades), kara para aklamayı önleme konusundaki eksiklikler ve diğer usulsüzlükler nedeniyle 20 milyar eurodan fazla para cezası ve uzlaşma bedeli ödedi. Bankanın itibarı bir dönem o kadar kötü bir noktaya geldi ki, şirket içi bir kayda göre, BMW’nin milyarder mirasçısı Susanne Klatten, bankanın kötü şöhretini gerekçe göstererek kendisine gelen bir daveti reddetti. Klatten, bankadan gelen böylesi bir daveti reddettiğini veya bankayla ilgili olarak bu tür ifadeleri kullandığını reddetti.

Inside Deutsche Bank araştırması, 2008 finansal krizinin ardından “batamayacak kadar büyük” olarak nitelendirilen dünyanın en büyük finans kuruluşlarından birinin, artık kendi kendini düzeltemeyecek kadar bozulmuş olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Banka, yaklaşık 55 ülkede doğrudan faaliyet gösteriyor; muhabir bankacılık ağı aracılığıyla ise 140’tan fazla ülkeye ulaşıyor.

Banka, gazetecilere bugün artık değişmiş olduğunu söylemiş olsa da, sızdırılan belgeler, Sewing’in yönetimi devralmasından bu yana bankanın hiç de “sıkıcı” bir hale gelmediğini gözler önüne seriyor.

Sızdırılan belgeler, daha önce hiç gün yüzüne çıkmamış bir olayı – 2019 yılında, banka çalışanlarının, Kıbrıs, İngiltere, Hong Kong ve Ukrayna’daki şirketler üzerinden bankanın sistemlerini kullanarak yüz milyonlarca euro transfer eden kapsamlı bir kara para aklama ağını tespit ettiklerini ortaya koyuyor.

Bankanın izleme sistemleri, yapının bazı parçalarını tespit etmiş ancak büyük resmi gözden kaçırmıştı. Bir çalışanın yapının tümünü fark etmesi yaklaşık üç yıl sürdü. Bu durum üzerine bir yönetici, bankanın, yeni bir “ayın çalışanı” bulduğu yönünde şaka yaptı. Kısa süre sonra aynı yönetici çok daha önemli bir gözlemde bulundu: “Sistemlerimiz bunu tespit etme konusunda açıkça başarısız oldu.”

Banka verdiği yanıtta, “finansal suçlarla mücadele ve yaptırımlarla ilgili yükümlülüklerini son derece ciddiye aldığını” belirtti. Banka ayrıca, “olağandışı olabilecek faaliyetleri incelediğini, gerektiğinde ilgili makamlara bildirimde bulunduğunu ve yasal bilgi talepleri karşısında işbirliği yaptığını” ifade etti.

Kolombiya’da, bankanın “Project Cali” (Cali Projesi) olarak adlandırdığı kendi iç soruşturması, 2019 yılında yetişkin eğlence sektörüyle bağlantılı şirketler adına binlerce işlemin gerçekleştirildiğini ortaya koydu. Söz konusu paralar, şüpheli yollarla Kolombiya’daki kadınlara gönderilmiş ve banka bu işlemlerin büyük bir kısmını yetkililere bildirmemişti.

İç soruşturma sonucunda en az sekiz şirket “kara para aklama”, bir diğer şirket ise “organize suç” kapsamında işaretlendi. Banka, 2019 yılı boyunca gözden kaçırdığı bu ipuçlarını nihayet fark ettiğinde, 230 adet şüpheli işlem bildirim yaptı ve söz konusu şirketlerden gelen tüm ödemeleri durdurdu. Ancak o noktaya gelindiğinde, halihazırda milyonlar aktarılmıştı.

Deutsche Bank, “Project Cali” ile ilgili verdiği yanıtta, bunun “belirli düzeltici önlemlerin alınmasını ve bankanın muhabir bankacılık portföyündeki finansal suç risklerinin daha kapsamlı bir şekilde yeniden değerlendirilmesini sağlayan tarihi bir inceleme” olduğunu belirtti.

Banka, “Şüpheli işlem bildirimlerine ilişkin kararlar, ilgili yargı bölgelerine özgü yasal düzenlemelere ve gizlilik gerekliliklerine tabidir. Bu nedenle münferit bildirimler, işlemler, kuruluşlar veya karşı taraflar hakkında yorum yapamayız” dedi.

Gazeteciler ayrıca, Deutsche Bank’ın 2015 yılından itibaren, Singapur merkezli Xangbo grubuyla bağlantılı yüz milyonlarca dolar değerindeki işleme aracılık ettiğini; ancak bu süreçte şüpheli faaliyetlere işaret eden belirtileri fark etmediğini veya bunlara karşı herhangi bir adım atmadığını ortaya çıkardı.

Bunlar arasında, Deutsche Bank’ın Singapur şubesi üzerinden gerçekleştirilen işlemler yer alıyor. Söz konusu işlemler, bankanın “Xangbo” grubu müşterileri ile Güney Afrika’da büyük çaplı yolsuzluk ve devletin ele geçirilmesi süreçlerine adı karışan Gupta kardeşler ile ilgili rüşvet ödemelerini aklamakla suçlanan üç şirket arasında yapılmıştı.

Gupta kardeşlerle bağlantılı bu şirketlerin, Aralık 2012 ile Ocak 2017 tarihleri ​​arasında Xangbo ağı üzerinden yaklaşık 675 milyon dolar transfer etmelerine izin verildi. Bu para hareketleri, Güney Afrika’da söz konusu kardeşlerin de karıştığı skandala karşı kitlesel protestoların patlak verdiği dönemde dahi devam etti. Bu transferlerin bir parçası olarak, toplam 167 milyon dolar tutarındaki 30 çift işlem, birden fazla hesap kullanılarak ve genellikle aynı gün içinde gerçekleştirildi.

Aralık 2019’da kurum dışından bir ifşacının, Singapur ve başka yerlerde gerçekleşen ancak konuyla ilgisiz hileli faaliyetlere dair iddiaları sonrasında, Deutsche Bank, Xangbo’nun işlemlerini daha derinlemesine incelemeye başladı. Buna rağmen, kayıtlar, bankanın Xangbo ile olan ilişkisini sonlandırma sürecini 2021 yılına kadar başlatmadığını gösteriyor. Ayrıca belgeler, bankanın, Xangbo’nun dahil olduğu bir dizi karmaşık işleme ilişkin herhangi bir bildirimde bulunmak için “makul bir gerekçe” olmadığına karar verdiğini de ortaya koyuyor.

Xangbo, gazetecilere verdiği yanıtta, bankadaki hesaplarının, grubun Gupta bağlantılı şirketlerle olan herhangi bir ilişkisi nedeniyle kapatılmadığını belirtti. Bir sözcü, “Bu kesinlikle asılsızdır” ifadesini kullandı, ve Deutsche Bank “2022 yılına kadar ana aracı kurumumuz olmaya devam etti” dedi.

Gupta ailesi yorum taleplerine yanıt vermedi. Aile, daha önce, kendilerine yöneltilen iddiaların siyasi amaçlı olduğunu belirtmişti.

Deutsche Bank, verdiği yanıtta, gazetecilerin, Xangbo ile olan işlemlere dair bulgularının “birçok yanlışlık” içerdiğini ifade etti. Banka, potansiyel, eski veya mevcut müşteri ilişkileri ya da “gerçekleşmiş veya olası şüpheli işlem bildirimleri” hakkında yorum yapmayacağını bildirdi.

Bu arada, gazeteciler, bazı ödeme bilgilerinde “Kuzey Kore” kelimeleri geçmesine rağmen, Kuzey Kore’ye ait olduğu düşünülen paravan şirketlerle yapılan işlemlerin tespit edilemediğini de ortaya çıkardı.

Banka, gazetecilere yaptığı açıklamada, “Deutsche Bank, politikasi gereği Kuzey Kore ile yaptığı işlemleri kısıtladı ve kolluk kuvvetleri ve düzenleyici kurumlarımızla gerektiği gibi işbirliği yaptı” dedi.

Hareket alanı

Gazetecilerin tespitine göre, sorun her zaman yetersizlik değil, bazen bankanın iş yapma konusundaki aşırı iştahıydı.

Sızdırılan bir e-postada, o dönemde yönetim kurulu üyesi olan Sewing, “müşterini tanı” (KYC) kurallarının – yani bankaların, müşterilerinin kim olduğunu ve paralarının kaynağını bilmelerini zorunlu kılan temel kuralların – kârlılığı olumsuz etkilediğinden yakınıyordu. Sewing, “KYC bricht uns das revenue Genick” yani: “KYC, gelirlerimizin belini kırıyor” diye yazmıştı.

Banka verdiği yanıtta, Sewing’in “tutumu hakkındaki asılsız iddiaları” kesin bir dille reddettiğini belirtti.

Bankanın açıklamasında şu ifadelere yer verildi: “Christian Sewing, kontrollerin ve risk yönetiminin ciddiye alınması ve iş faaliyetleri için birer kırmızı çizgi olarak belirlenmesi gerektiğini her zaman vurgulamıştır. Onun güçlü kontrollere ve risk yönetimine odaklanması, kariyeri boyunca – büyük bir kısmı kontrol alanında olmak üzere – ‘üç savunma hattının’ tamamında görev almış olmasından kaynaklanmaktadır.”

Sızdırılan belgelerde sürekli bir gerilim göze çarpıyor: Bankada risk kontrolünden sorumlu kişiler ve gelir elde etmekle görevli kişiler sürekli karşı karşıya geliyordu. Bu çatışma ortamında, nüfuzlu müşteriler çoğu zaman hareket etme alanı bulabiliyorlardı.

Örneğin, Kazakistan’ın eski devlet başkanının milyarder damadı Timur Kulibayev’i ele alalım. Belgeler, bankanın “(Kulibayev’in) servetinin orijinal kaynağının ne kadar meşru olduğuna dair geçmişten gelen endişelerin” farkında olduğunu ortaya koyuyor.

Kulibayev’i 2006 yılından beri bankanın bir “müşterisi” olarak tanımlayan kurum içi belgelerde, banka tarafından 2013 yılında yaptırılan bir risk analizinin, 2000’lerin başına kadar uzanan birtakım yolsuzluk iddialarını “öne çıkardığı” görülüyor.

Bankanın mali suçlarla mücadele birimi, Kulibayev’in yolsuzluktan hüküm giymediğini ve şirketlerinden birinin, Avrupa’da kendisi hakkında yürütülen cezai soruşturmaların düşürüldüğünü gösteren kanıtlar sunduğunu kaydetti.

Ancak Kulibayev, Ocak 2020’de Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki bir hesaptan kendi hesabına gelen 15 milyon dolarlık “para girişi” için yeterli açıklama yapamayınca, belgeler, Deutsche Bank’ın gelen fonu bloke ettiğini gösteriyor.

Kayıtlar, haftalar sonra çalışanların, Kulibayev’in eşi adına Lüksemburg’da bir Deutsche Bank hesabı açma sürecini başlattıklarını ortaya koyuyor. Banka bundan ancak aylar sonra, Kulibayev ile olan uzun süreli ilişkisini sonlandırma olasılığını gündeme getiriyor.

Kulibayev, hukuk bürosu aracılığıyla, herhangi bir usulsüzlük yaptığı iddiasını reddetti. Hukuk bürosu, bankanın Kulibayev’in gelir kaynaklarından haberdar edildiğini; söz konusu gelirlerin, eşiyle birlikte ortaklaşa sahip olduğu yatırım firması Almex’ten ve bu firmanın Kazakistan’daki Halyk Bank’taki hisselerinden elde edildiğini belirtti.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi: “Dolayısıyla, Sayın Kulibayev’in (veya onun için çalışan kişilerin) servetinin kaynağını Deutsche Bank’tan gizlediğine ya da bu konuda bilerek yanlış veya yanıltıcı bilgiler verdiğine dair her türlü iddia kesinlikle asılsızdır.”

Hukuk bürosu, Kulibayev’in, kendisine sağlanan bilgiler doğrultusunda 15 milyon dolarlık işlemin ne olduğunu tespit edemediğini belirtti. Açıklamada, Kulibayev’in 2000’li yılların ortalarında Deutsche Bank ile kişisel düzeyde bankacılık ilişkisi kurduğuna dair iddiaların da gerçeği yansıtmadığı; kendisinin “çok daha sonraki yıllara kadar kişisel bir hesap açmadığı” ifade edildi. Ayrıca, haberi yapanların “Sayın Kulibayev’in ve şirketlerinin yürüttüğü kişisel ve kurumsal bankacılık ilişkilerini birbirine karıştırdıkları” belirtildi.

Deutsche Bank ise “mevcut, potansiyel veya geçmiş müşteri ilişkileri hakkında yorum yapmadığını” belirtti.

Diğer taraftan bankanın, Kanadalı havacılık ve savunma şirketi Bombardier’in bazı iştirakleri için resmi bir yaptırım riski değerlendirmesi yapmamayı tercih ettiği görülüyor. Oysa kurum içi kayıtlarda, Bombardier’in yasaklı veya “özel risk” taşıyan ülkelerde ticari faaliyetlerde bulunduğuna dair ifadeler yer alıyor. Bunun yerine “gayriresmi” bir değerlendirme yapılması kararına gerekçe olarak ise, Deutsche Bank’ın söz konusu şirketle olan uzun süreli ilişkisi gösteriliyor. Ayrıca, Bombardier’in bu yüksek riskli ülkelerden elde ettiği gelirlerin düşük olduğuna da dikkat çekiliyor.

Bombardier, konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermedi.

Sızdırılan belgeler, bankanın işe alım süreçlerindeki esnekliği de gözler önüne seriyor.

Banka, yetenek testlerinde başarısız olan veya gerekli niteliklere sahip olmayan adaylar da dahil olmak üzere, nüfuzlu siyasetçilerin, üst düzey yöneticilerin ve hükümet yetkililerinin çocuklarını işe aldı. Rusya Maliye Bakan Yardımcısı’nın oğlu Alexey Storchak, 2010 yılında işe alındı ​​ve daha sonra bir tahvil ihracına ilişkin kamuya açık olmayan bilgileri çalışma arkadaşlarıyla paylaştı. Belgelerden, bunun üzerine, Deutsche Bank’ın kendi bünyesinde, bankanın kendisinin bile söz konusu bilgilere sahip olmasının ne kadar uygun olduğuna dair bir inceleme başlattığı anlaşılıyor.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) bankanın işe alım programına yönelik bir soruşturma başlattı. Soruşturma sürecinde varılan bir uzlaşma kapsamında 2019 yılında, banka, 16,1 milyon dolarlık bir ödeme yaptı. Sızdırılan belgelerde yer alan bir kurum içi hesaba göre banka, yabancı hükümet yetkililerinin yakınlarının işe alınmasıyla bağlantılı işlemlerden yaklaşık 190 milyon dolar gelir elde etti.

Storchak, yorum talebine yanıt vermedi.

‘İyi ve kötü oligarklar’

İfşacıların gazetecilerle iletişime geçerken en büyük endişeleri arasında Rusya ve bankanın Rusya ile olan ilişkileri yer alıyordu.

Putin’in 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinin ardından Batı tarafından getirilen yaptırımlar, bankaları hangi Rus müşterileri hâlâ kabul edilebilecekleri konususunda karar vermeye zorladı. Eski bir Deutsche Bank çalışanı gazetecilere, “Listeler yapmaya başladık,” dedi. “İyi ve kötü oligarklar” listeleri.

Sızdırılan belgeler, bankanın yaptırıma tabi veya siyasi nüfuza sahip Ruslara tekrar tekrar kolaylık sağladığını ve uzun süredir devam etmekte olan Rusya ile olan ilişkisini tamamen koparmakta isteksiz davrandığını gösteriyor. Belgeler, Mayıs 2020’ye gelindiğinde, bankanın liderleri tarafından Rusya ile yapılan işlerin genişletilmesinin planlandığını, bir mali suçla mücadele uzmanının ise bu adımı, ‘ekibini trenin önüne atmaya’ benzettiğini gösteriyor.

Rusya, bankanın peşini bırakmıyor; bu yılın başlarında, Alman müfettişler, oligark Abramovich ile bağlantılı olduğu bildirilen işlemlerle ilgili bir soruşturma kapsamında Deutsche Bank’ın Frankfurt’taki genel merkezinde arama yaptı.

Abramovich’i temsil eden avukatlar verdikleri yanıtta, kendilerine şu bilginin iletildiğini belirttiler: “Alman makamları, müvekkilimize, Ocak 2026’da Alman Federal Kriminal Polis Ofisi tarafından Deutsche Bank’ın tesislerinde gerçekleştirilen aramayla bağlantılı olarak kendisi hakkında herhangi bir soruşturma yürütülmediğini teyit etmiştir.”

Avukatlar şöyle devam etti: “Ne Alman makamları ne de Deutsche Bank, söz konusu aramalarla ilgili herhangi bir açıklamada müvekkilimizden (doğrudan ya da dolaylı olarak) bahsetmiş; ve kendisi hakkında herhangi bir iddiada bulunulduğunu belirtmiştir.”

Küresel finansın görünmez tesisatı olan muhabir bankacılığı aracılığıyla Deutsche Bank, başka bankalar için para transferi yaparak onlar için euroya, dolara ve uluslararası piyasalara erişim sağlıyor. Bu, karlı ve denetlenmesi son derece zor bir sistem. İşlemlerin altında yatan gerçek müşteriler Deutsche Bank’ın çok uzağındaki kişiler olabilir. Suçlular, yaptırıma tabi kuruluşlar ve paravan şirketler, görünüşte meşru olan milyonlarca işlem arasında kaybolabilir.

Bir banka, böyle bir sistem içinde kara para aklama, uyuşturucu kaçakçılığı ve insan kaçakçılığını güvenilir bir şekilde tespit edebilir mi?

Deutsche Bank’ın mali suçlarla mücadele departmanı eski başkanı Ulrich Göres “Hayır” diyor. “Bankalar bunu neden yapıyor?” sorusuna karşılık ise şu yanıtı veriyor: “Yüksek riskli ülkeler ve genel olarak yüksek riskli endüstriler için daha yüksek bankacılık ücretleri alınabilir.”

Bugüne kadar karıştığı büyük skandallardan birinde Deutsche Bank, Danske Bank’ın Estonya şubesinin önemli bir muhabir bankasıydı. Danske Bank’ın Estonya şubesinden 2007 ile 2015 yılları arasında yaklaşık 200 milyar euro aktı. Bu paranın çoğu Rusya ve diğer eski Sovyet ülkelerinden müşteriler ile alakalıydı. Deutsche Bank, muhabir banka olarak şubenin uluslararası ödemelerinin işlenmesine yardımcı oldu.

2020 yılında Alman yetkililer, şüpheli işlemleri derhal bildirmedikleri için bankaya 13,5 milyon euro para cezası verdi. Göres para cezalarının, daha önce elde edilen geliri aşmadığı sürece zayıf bir caydırıcılığa sahip olduğunu söyledi.

Deutsche Bank, muhabir bankacılık faaliyetlerine ilişkin olarak şunları ifade etti:

“Deutsche Bank, geçtiğimiz on yıl içinde, yüksek riskli müşteri ve ülkelerle ilişkilerini sonlandırmak da dâhil olmak üzere, bu alandaki risk profilini önemli ölçüde düşürdü. Banka aynı zamanda, muhabir bankacılıkta doğası gereği yüksek olan finansal suç riskini yönetebilmek adına, ciddi yatırımlar yaparak finansal suçlara karşı kontrollerini ve uzmanlık kapasitesini kayda değer ölçüde güçlendirdi.”

Cunta uyarıları

Banka, işe alım uygulamalarında olduğu gibi, iklim hedefleri konusunda da esnekti.

Deutsche Bank, 2020 yılında Arktik bölgesindeki yeni petrol ve gaz projelerini artık finanse etmeyeceği sözünü vermişti. Ancak aylar sonra, emtia devi Trafigura’nın, Arktik “Vostok Oil” projesine yaptığı yatırımla bağlantılı bir ödeme işlemini gerçekleştirdi. Bankanın kendi iç gerekçesi ise şuydu: Deutsche Bank, söz konusu işlemi yalnızca Trafigura adına yürütüyordu; yani projeyi bizzat finanse etmiyordu.

2022 yılında Vostok Oil projesinden çekilen Trafigura, verdiği yanıtta, Deutsche Bank aracılığıyla 1,5 milyar dolarlık işlemin gerçekleştiğini doğruladı. Deutsche Bank ise Trafigura ile ilgili sorulara doğrudan bir yanıt vermedi.

Sewing, 2021 yılında kamuoyu önünde net sıfır emisyon taahhüdünde bulunduktan sonra, bankacılar Rusya’daki büyük gaz ve petrokimya projelerinin peşine düştüler. Endüstriyel kimyasallar alanında faaliyet gösteren çok uluslu şirket Linde, Rusya’nın Ust-Luga kentindeki devasa bir gaz kompleksi için bankadan destek istediğinde, kurum içindeki uzmanlar finansal suçlar, itibar kaybı ve çevresel etkiler konusundaki endişelerini dile getirdiler.

Ticari finansman bölümünün başındaki yöneticinin ise önceliği farklıydı: “Çok önemli; bu işi mutlaka almalıyız” dedi. Anlaşma onaylandı.

Linde verdiği yanıtta, operasyonlarının çevresel performansına ilişkin sorumluluğu “net hedefler ve şeffaf raporlama” yoluyla üstlendiğini belirtti.

Açıklamada ayrıca şu ifadelere yer verildi: “(Ukrayna’nın) işgaline ve küresel yaptırımların etkisine yanıt olarak Linde, 30 Haziran 2022 itibarıyla Rusya’daki endüstriyel gaz ve mühendislik işlerini konsolidasyon kapsamından çıkarmıştır. Şirket, yürürlükteki tüm küresel yaptırımlara sıkı sıkıya bağlı kalarak faaliyet göstermiş ve Ust-Luga projesindeki her türlü dahli sona erdirmiştir.”

Deutsche Bank ise, “sürdürülebilirlik çerçevesinin uygulanmasından kaçınmaya veya bu çerçeveyi devre dışı bırakmaya çalıştığı” yönündeki iddianın gerçeği yansıtmadığını belirtti. Banka, “işlemler ve müşteri faaliyetleri için politikalarını ve yönetişim süreçlerini, ilgili dönemde geçerli olan standartlar doğrultusunda uyguladığını” ifade etti.

Banka ayrıca şunları ekledi: “Ust-Luga LNG projesi başlatıldığında, ilgili taraflar yürürlükteki yaptırımlar kapsamında yasaklı değildi.” Banka, söz konusu işlemin “kurumun yerleşik çevresel ve itibar riski değerlendirme süreçlerine tabi tutulduğunu” belirtti.

Banka’nın Myanmar’daki faaliyetleri de endişelere yol açtı.

ABD’li senatörlerden oluşan bir grup da dahil olmak üzere çeşitli dış paydaşlar, 2021 yılında, çok uluslu enerji şirketleri ile Myanmar devlet enerji şirketi MOGE arasındaki ticari ilişkilerin, askeri cunta yönetimini dolaylı yoldan destekleyebileceği uyarısında bulunmuştu.

Ancak, Deutsche Bank’a ait e-postalar, Avrupa Birliği’nin Şubat 2022’de MOGE’ye yaptırım uygulamasından kısa bir süre önce, bankanın, enerji devi Halliburton’a, Myanmar’daki çalışmaları için sağlanan bir teminatın artırılmasına onay verdiğini gösteriyor. Kayıtlara göre bu teminat, Halliburton’ın, kısmen MOGE’ye ait bir petrol sahası projesine sunduğu hizmetleri kapsıyordu.

Halliburton, yorum talebine yanıt vermedi. Deutsche Bank ise Halliburton, Myanmar ve MOGE ile ilgili sorulara doğrudan bir yanıt vermedi.

‘Yeni Düzen’

Trump, 8 Kasım 2016’da başkanlık seçimini kazandığında, Deutsche Bank neredeyse emsalsiz bir durumla karşı karşıya kaldı: Seçilmiş başkan, aynı zamanda bankanın en tartışmalı müşterilerinden biriydi. Banka, onunla ilgili olarak “Novus Ordo” —yani “Yeni Düzen”— kod adını taşıyan özel bir proje oluşturdu.

Trump ile ilgili belgeler güvence altına alındı. Erişim kısıtlandı. İletişim şifrelendi. Kişisel temaslar en aza indirildi. Ancak daha büyük bir sorun vardı: Trump ve şirketleri, almış oldukları mevcut kredilerde değişiklik yapılması gibi taleplerle Deutsche Bank’ın kapısını çalmaya devam ediyorlardı.

Aralarındaki ilişki daha önce bir kez, hem de son derece kötü bir şekilde bozulmuştu. Trump, finansal kriz sırasında Chicago’daki kulesi için aldığı krediyi geri ödeyemeyince, Deutsche Bank’a 3 milyar dolarlık bir dava açmış ve işlerine zarar veren krizden ötürü esasen bankayı suçlamıştı (dava, duruşma aşamasına gelmeden uzlaşmayla sonuçlandı). Buna rağmen Deutsche Bank, onunla iş yapmaya devam etti.

Ardından Rusya meselesi gündeme geldi.

Amerikalı savcılar, 2016 seçimlerine Rusya’nın müdahale ettiği iddialarını incelerken, ABD Kongresi’ndeki önde gelen Demokratlar; Trump’ın Deutsche Bank’taki kredilerine Rusların kefil olup olmadığını ve Trump ile bağlantılı kuruluşların daha geniş çaplı kara para aklama şüphelerine yol açıp açmadığını öğrenmek istediler.

Banka, kapsamlı bir kurum içi inceleme gerçekleştirdi. Bankanın New York şubesi tarafından 2019 yılında hazırlanan bir kurum içi e-postaya göre banka, “Sayın Trump’ın Deutsche Bank ile olan iş ilişkileri kapsaminda, Başkan Trump ile Rusya arasındaki herhangi bir bağlantıdan” haberdar değildi.

Ancak, bankanın o dönem ABD finansal suçlar istihbarat birimi direktörü olan Brian Hagerty tarafından 2020 yılında kaleme alınan bir notta, DT Marks Baku LLC ve THC Baku Services LLC adlı Trump’a ait iki şirkete ilişkin işlemlerden bahsediliyor. Her iki şirket de Trump’ın, ABD Hükümet Etik Ofisi’ne (U.S. Office of Government Ethics) sunduğu 2015 tarihli mal beyanında, kendisine ait şirketler olarak listelenmişti.

Yorumunu almak için Hagerty’e ulaşılamadı.

Notta, iki şirketin de Deutsche Bank müşterisi olmadığı belirtildi. Ancak şirketlerle ilgili işlemler, Azerbaycan ve Rusya’daki kara para aklama şebekeleriyle olası bağlantılar konusunda kurum içinde endişelere yol açmıştı.

Hagerty’nin yazdığı notta, 2018 yılında THC Baku Services LLC ile “Rusya’daki kara para aklama şebekesiyle bağlantılı olduğu bildirilen bir kuruluş” arasındaki bir işlemin “Şüpheli İşlem Raporuna dahil edildiği” belirtiliyor.

Deutsche Bank, Trump hakkında yorum yapmadı. Genel olarak, “bankaların ABD’deki denetleyici makamlarla yaptıkları görüşmeler ve Şüpheli İşlem Raporları hakkında, bunların varlığı veya yokluğu da dahil olmak üzere, yorum yapmaları yasal olarak yasaktır” dedi.

Muhabirler ayrıca, 2017 yılına gelindiğinde – yani Trump’ın ilk başkanlık döneminin iyice ilerlediği bir evrede – bir Deutsche Bank çalışanının, yanlışlıkla, kurum dışından birine 1.586 müşteriye ait finansal bilgileri içeren bir link gönderdiğini ortaya çıkardı. Söz konusu hesaplardan üçünün Trump’a ait olduğu iddia ediliyor; bu hesaplar banka içinde “DT” ve “DJT” olarak isimlendiriliyordu.

Yöneticiler, Trump’ın bu veri sızıntısından haberdar edilmesi gerekip gerekmediğini tartıştı ancak sonuçta kendisine bildirilmemesine karar verdi. Bir yönetici durumu “harika bir sonuç” olarak nitelendirdi. Sewing ise olayın ele alınış biçimini sadece “OK” diyerek onayladı.

Artan denetleme baskısı

“Inside Deutsche Bank” belgelerinin sızdırılması, halihazırda yoğun bir takip altında olan kurum için özellikle hassas bir döneme denk geliyor. Araştırma hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre, sadece bu yıl içinde bankanın ofislerine en az dört kez baskın düzenlendi ve banka, yetkili makamlara kendi inisiyatifiyle çeşitli bildirimlerde bulundu.

Giderek artan bu baskı ortamında söz konusu dosyalar, kapalı kapılar ardında neler olup bittiğine dair daha önce hiç görülmemiş bilgiler veriyor. Trump, Epstein, Deripaska, Abramovich, Jho Low… Hatta yorum talebine yanıt vermeyen Tayland Kralı X. Rama bile bankanın müşterileri arasındaydı. Belgelerde yer alan önemli isimlerin ve küresel şirketlerin listesi oldukça kabarık.

Bu müşterilerin birçoğu için asıl mesele kendi hatalı davranışlarıyla ilgili değil. Asıl mesele, Deutsche Bank’ın, mali durumları, aileleri, şirketleri ve kurum içi risk sınıflandırmaları hakkındaki son derece hassas bilgilere sahip olması ve bunların dışarıya sızmış olması.

Banka, tehlikeyi bizzat öngörmüştü.

2021 yılında, müşteri bilgilerinin yanlış yere gönderilmesiyle ilgili çok daha küçük çaplı bir olayın ardından bir çalışan, hukuk bürolarının veri ihlalleri nedeniyle bankaya dava açmayı potansiyel bir iş modeli olarak görebileceği konusunda uyarıda bulunmuştu. Söz konusu çalışan, kısa süre içinde müşterilerin internet üzerinden standart yasal hak talep metinlerine ulaşıp bunları birebir kopyalayabileceklerini öngörmüştü.

“Inside Deutsche Bank” belgeleri ise bambaşka bir boyut.

Olası davalar, karşılaşılabilecek tehditlerden yalnızca biri. Düzenleyici kurumlar, bankanın veri güvenliği ve uyumluluk sistemlerini mercek altına alabilir. Belgelerin artık ABD makamlarının elinde olmasıyla yetkililer, daha önce haberdar olmadıkları hareketleri tespit etmek için devasa miktardaki dosyayı tarayabilir. Müşteriler ise sırlarını emanet ettikleri bankaya hâlâ güvenip güvenmediklerine karar verebilirler.

“Inside Deutsche Bank” araştırmasından çıkarılabilecek en vahim sonuç, bankanın hiçbir kurala sahip olmaması değil. Aksine banka, çok sayıda uyum görevlisi istihdam etmiş, kapsamlı izleme sistemleri kurmuş ve düzenleyici kurumlara geçmişteki hatalarından ders çıkardığına dair defalarca güvence vermişti.

Ne var ki bu kurallar, büyük ölçekli ticari faaliyetlerle çatıştı.

Belgeler, tekrar tekrar aynı sürece işaret ediyor: bir uyarı ortaya çıkıyor, uyum ekipleri endişelerini dile getiriyor, yöneticiler riskleri tartışıyor ve banka, işleme devam etmek için bir gerekçe buluyor. Bazı durumlarda müşteri bir oligark oluyor; bazı durumlarda söz konusu iş, yaptırıma tabi bir pazarı ya da kazançlı bir enerji projesini kapsıyor; bazı durumlarda ise bankanın sistemleri, olup biteni bütünüyle gözden kaçırıyor.

Deutsche Bank yıllar boyunca; düzenleyici kurumların, müşterilerin ve kamuoyunun neleri görebileceğine bizzat kendisi karar verdi. Ama o dönem artık sona erdi.

Katkıda bulunanlar: Sophia Baumann (PTM), Maria Christoph (PTM), Eva Jung (Berlingske), Michael Lund (Berlingske), Maria Fernanda Cruz (Barracuda Media), Aidila Razak (Barracuda Media), Nikita Saxena, Craig Bentley-McKune (Financial Mail), Vernon Wessels (Financial Mail), Cynthia O’Murchu (FT), iStories, Hakan Tanriverdi (PTM), Lukas Kotkamp (Follow the Money), Naish Gawen (Data Desk), Maria Teresa Ronderos (CLIP), Francisca Skoknic (CLIP), Karina Shedrofsky (DARC), Vivian Yap (Malaysiakini), Nigel Aw (Malaysiakini), Aung Naing (Myanmar Now), Amy Doffegnies (Myanmar Now,) Hala Nasreddine (DARAJ). 

“Inside Deutsche Bank” araştırması, Güney Afrika’daki Barracuda Media tarafından, Almanya’daki Veri ve Araştırma Merkezi’nin (DARC) teknik desteğiyle koordine edilmiştir.


Sızdırılan “Inside Deutshce Bank” (Deutsche Bank’ın İç Yüzü) belgeleri, Hintli yazar ve gazeteci Josy Joseph ile Güney Afrikalı araştırmacı gazeteci Khadija Sharife tarafından ele geçirildi.

Gönderiyi Önizle
Kıbrıs Meclis Komitesi, Abramovich ile bağlantılı varlık transferlerini görüşüyor