Medyanın Sahibi Kim?

CIReN, Kıbrıs Cumhuriyeti’ndeki medya sahipliği durumuna ışık tutmaya devam etmek ve toplumun tükettiği haberleri sağlayanların nihai gerçek sahiplerini öğrenmesine yardımcı olmak amacıyla güncellenmiş bir araştırma yayınlıyor. Adanın kuzeyindeki medya sahipliği araştırması ise halen devam ediyor.

Kıbrıs Cumhuriyeti medya sahipliğinde yıllardır şeffaflığın olmaması, ülkenin, dünya medya çoğulculuğu sıralamasında bir Avrupa Birliği üye devletinden beklenenden çok daha düşük bir noktada kalmasına ve daha da önemlisi, yapılan gazeteciliğin bütünlüğüne zarar veriyor.

2024’te yayınladığımız medya sahipliği projemizden bu yana, Avrupa Birliği’nde medya sahipliğinde şeffaflığın artırılması ihtiyacına ilişkin önemli gelişmeler yaşanırken, medya çoğulculuğu ve medya özgürlüğü üzerine yeni uluslararası değerlendirmeler yayınlandı.

En önemli gelişme, medya hizmet sağlayıcılarını, doğrudan veya dolaylı sahipleri ve hissedarları da dahil olmak üzere, sahiplik yapılarına ilişkin güncel bilgileri, “hizmetlerinin alıcıları için kolay ve doğrudan erişilebilir hale getirmeye” ve böylece “işleyiş ve stratejik karar alma süreçleri üzerinde etki sahibi olmalarını sağlamaya” zorlayan Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası (EMFA) 2024/1083 sayılı (AB) Yönetmeliğinin uygulanmasıydı.

EMFA’nın (medya sahipliğine dair şeffaflık yükümlülükleri de dahil olmak üzere) esas hükümlerinin çoğu 8 Ağustos 2025’ten itibaren, AB genelinde tam olarak geçerlidir. Bu hükümler tüm Üye Devletler için doğrudan bağlayıcıdır ve medya hizmet sağlayıcıları bunları uygulamak zorundadır. Bazı hükümler, Üye Devletlerin ulusal yasalar yapmasını veya var olan yasaları EMFA ile uyumlu hale getirmesini gerektiriyor; örneğin, ulusal düzeyde tek tip uygulama sağlamak için medya sahipliği veritabanları veya idari prosedürler oluşturmak veya uyarlamak gibi.

Kıbrıs Cumhuriyeti, EMFA ve EMFA’nın getirdiği şeffaflık kurallarını uygulamakla yasal olarak yükümlüdür. Ancak, bugüne kadar etkili ve gerçek bir uygulama (örneğin, kamuya açık bir veri tabanı, düzenleyici raporlama) söz konusu değildir. gerçekleştirilmemiştir. Nisan ayında paydaşlara sunulan ve ulusal mevzuatı EMFA’ya uyarlamayı amaçlayan bir yasa tasarısı, sert eleştirilerle karşılaştı. Basın özgürlüğü örgütleri, hukuk uzmanları ve medya savunucuları tasarının medya özgürlüğünü korumak yerine tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Kıbrıs Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı CIReN’e, “Tasarı, acil hukuki inceleme talebiyle Temmuz ayında Cumhuriyet Hukuk Bürosuna sunuldu; böylece onay için derhal Bakanlar Kuruluna, ve oylama için Temsilciler Meclisine iletilebilir” dedi.

Avrupa Komisyonu, Temmuz ayında Kıbrıs’a ilişkin Hukukun Üstünlüğü raporunda, “medya sahipliğinin şeffaflığına ilişkin yasal çerçevenin iyileştirilmediğini” vurguladı. Raporda, “dijital ve basılı medyanın, medya sahipliğinin şeffaflığı konusunda düzenlenmemiş olduğu, ve görsel-işitsel medyayı düzenleyen ilgili yasal çerçevenin uygulamasının tutarsız olduğu” belirtildi.

Kıbrıs Cumhuriyeti, hükümetin medya özgürlüğünü baltalayacak son yasal girişimlerine ilişkin endişeler nedeniyle, 2025 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde büyük bir düşüş yaşadı. Mayıs ayında yayınlanan endekse göre, Kıbrıs 180 ülke arasında 12 sıra gerileyerek 77. sıraya düştü.

EUI Medya Çoğulculuğu ve Medya Özgürlüğü Merkezi, Haziran 2025 izleme raporunda, Kıbrıs’ın sahiplik şeffaflığı eksikliğini 2024 için %90 ile Yüksek Risk olarak sınıflandırdı. 2023 yılında bu oran %84 idi.

Bu raporda, CIReN, medya sahipliği araştırmasını, son değişiklikleri, ve Kıbrıs’taki tüm televizyon kanalları ve gazeteleri kapsayacak şekilde güncelledi ve genişletti.

Anket verileri, Kıbrıs Cumhuriyeti Şirketler Sicil Dairesi’nin elinde bulunan resmi kayıtlarla doğrulandı.

Kıbrıs Cumhuriyeti Medya Sahipliği raporumuzun 2024 yılına ait tarihsel bulgularına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz: