Bir yıllık hazırlık süreci, devlet kampanyası ve mecliste oy birliğiyle alınan karara rağmen, sadece iki kadın gönüllü askerlik hizmetine başvurdu. CIReN, Cumhurbaşkanı’nın iddiasının, gerçek sonuçlarla karşılaştırıldığında temelsiz olduğunu tespit etti.
Milli Muhafız Ordusu’nda gönüllü askerlik hizmeti için yalnızca iki kadın başvuru yaptı.
Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nicos Christodoulides, bu yeni siyaseti bir yıl önce duyurmuş ve Nisan 2025’te bunun “eşitlik ilkesinin pekiştirilmesi ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin savunma yapısının güçlendirilmesi yolunda önemli bir adım” olacağını söylemişti.
Kıbrıs Araştırmacı Habercilik Ağı (CIReN), Cumhurbaşkanı’nın iddiasını amaç ve elde edilen sonuçlar açısından inceledi, bir doğruluk kontrolü yaptı ve kararını açıkladı.
İddia
Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Christodoulides, Temsilciler Meclisi’nde yasa tasarısının oybirliğiyle kabul edilmesinin ardından, bunun “eşitlik ilkesinin pekiştirilmesi ve savunma yapımızın güçlendirilmesi yolunda önemli bir adım olduğunu, çünkü Cumhuriyet’in her kadın vatandaşının isterse ülkesine hizmet etmeyi seçebilmesini sağladığını” söyledi.
(Christodoulides’in 3 Nisan 2025 tarihli yazılı açıklamasından alıntı)
Gerçekler
Cumhurbaşkanı Christodoulides, Eylül 2024’te Milli Muhafız Ordusu’nun kuruluşunun 60. yıldönümü kutlamalarında yaptığı konuşmada, “kadınların altı aylık bir hizmet süresi için gönüllü olarak askere alınması” politikasının uygulamaya konulduğunu duyurdu.
Bunun ardından bir Bakanlar Kurulu kararı alındı ve “Milli Muhafız Ordusu” yasasında değişiklik yapılmasına ilişkin bir teklif Temsilciler Meclisi’ne sunuldu. Teklif 3 Nisan’da onaylandı.
İki muhalefet partisi çekimser kalırken, meclisteki diğer tüm partiler yasa lehine oy kullandı.
Cumhurbaşkanı Christodoulides, yasanın kabulünü memnuniyetle karşıladı ve “ilk kadın askerlik hizmeti için yoğun hazırlıkların devam ettiğini” duyurdu.
Christodoulides, “yasayı destekleyen” tüm partilere teşekkür ederek, bu tutumlarının “sürecin ne kadar ciddiyetle ele alındığını” gösterdiğini söyledi.
Kıbrıs Cumhuriyeti Savunma Bakanı Vasilis Palmas, 12 Eylül 2025 tarihli bir kararnameyle başvuru sürecini başlattı ve başvuruların son tarihi 24 Ekim 2025 olarak belirlendi.
Palmas, son tarihten dört gün önce, Meclis Savunma Komisyonu önünde, çabanın “başarısız” olduğunu itiraf etti.
Gönüllü askerlik hizmeti için sadece iki kadın başvuruda bulunmuş ve bunlardan sadece bir tanesi askeri kampa katılmıştı.
Açıklamalar
Milli Muhafız Ordusu’nda kadınlar için gönüllü askerlik hizmetinin başlatılması, hükümet tarafından toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilişkilendirildi. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Komiseri Jozy Christodoulou, bunu Milli Muhafız Ordusu’ndaki toplumsal cinsiyet stratejisinin bir parçası olarak bir dizi eyleme dahil etti. Bu adım, ayrıca, “Milli Muhafız Ordusu’nda Yeni Dönem” başlıklı bir duyuruda, hükümetin savunmayı güçlendirme çabalarıyla da ilişkilendirildi.
Elde edilen sonuç ise tam tersini kanıtladı.
Ölçülebilir hedef yok
Kamuoyuna duyurulduğu şekli ile söz konusu yeni siyasette ölçülebilir herhangi bir kısa, orta veya uzun vadeli hedef yer almadı. Meclis Savunma Komisyonu çerçevesinde yapılan görüşmelerde, Savunma Bakanı, bakanlığın üst düzey memurları ve askeri yetkililer, başlangıçta “düzinelerce kadın” gönüllünün askere alınmasından bahsettiler.
Temsilciler Meclisi’ndeki oylamanın son aşamasında, hükümet herhangi bir açık itirazla karşılaşmadı. DISY milletvekili Giorgos Karoulas’ın CIReN’e söylediğine göre, bunun sebebi ciddi çekinceler olmaması değil, muhalefet partilerinden hiçbirinin savunmayı güçlendirmek ve toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etmek amacıyla tasarlandığı iddia edilen bir politikayı engellemekle suçlanmak istememesiydi. Sonuç olarak yasa, toplantıda hazır bulunan DISY, DIKO, ELAM, EDEK, DIPA ve Yeşiller’den 32 milletvekilinin oylarıyla kabul edildi. İki muhalefet partisi AKEL ve VOLT’un milletvekilleri ise çekimser kaldı.
En büyük parti olan muhalefetteki DISY, aynı zamanda partinin Genel Başkan Yardımcısı olan Karoulas’ın konuyla ilgili yeterli çalışma yapılmadığı konusunda ciddi itirazlarda bulunmasına rağmen yasa tasarısını destekledi. Başarısızlık apaçık ortaya çıkınca, Karoulas partisinin “güçlü teşvikler, net bir kurumsal çerçeve ve ciddi bir yaklaşım olmadan projenin başarısızlığa mahkum olduğu konusunda önceden uyarıda bulunmuş olduğunu” belirtti.
Yani, ölçülebilir hedefler olmaksızın kadınların gönüllü askere alınmasına öncelik verilmişti.
Kadınlar sunulan teşviklere ilgi göstermediler. Milli Muhafız Ordusu’nda profesyonel bir kariyer veya kamu hizmetinde işe alınma şanslarının artacağını vaat eden kapsamlı devlet kampanyası da onları ikna edemedi.
Kıbrıs’ta Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
Kıbrıs’ta toplumsal cinsiyet eşitliği konularını izleyen bağımsız veya diğer paydaşlar hiçbir zaman böyle bir öncelik belirlemediler. Bunun yerine, Kıbrıs’ta ciddi endişe yaratan diğer temel konulara odaklandılar: iş yerinde ayrımcılık, ücret eşitsizliği, kariyer ilerlemesindeki eşitsizlikler, cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, istismar, taciz ve mağdurların korunması.
AB ortalamasından kayda değer bir sapma, Kıbrıs’ta kadınların üst düzey siyasi pozisyonlarda, karar alma mekanizmalarında ve mesleki hiyerarşilerde yeterince temsil edilmemesidir. Bu durum, özellikle Nikos Christodoulides’in seçilmeden önce kadın ve erkeklerin eşit temsilini vaat ettiği Bakanlar Kurulu’nda belirgindir.
2014-2024 dönemi Eurostat istatistiklerine göre Kıbrıs, Bakanlar Kurulu’nda kadın temsili açısından sondan üçüncü sırada yer almaktadır. Ayrıca ulusal parlamentoya üye seçimlerinde de en kötü sıradadır (%14) ve şu anda kadın milletvekili olmayan tek üye ülkedir.
Kadınların Milli Muhafız Ordusu’na gönüllü olarak katılması programının neden başarısız olduğu sorulduğunda, Akdeniz Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Enstitüsü Müdürü Suzanna Pavlou, CIReN’e “Milli Muhafız Ordusu’ndaki kadınların ihtiyaçları ve önlerindeki engeller ayrıntılı olarak ortaya konulmadan, parçalı ve sembolik bir politika olarak tasarlandığı için başarısız oldu” dedi.
Pavlou, “Anlamlı ve sürdürülebilir katılım için gerekli koşulları oluşturmak yerine, gönüllü katılımın toplumsal cinsiyet eşitliğine doğru ‘kesin bir adım’ olarak sunulmaya çalışıldığını, ancak pratikte işe yaraması için gerekli koşulların oluşturulmadığını” sözlerine ekledi.
Milli Muhafız Ordusu’nun Güçlendirilmesi
Gönüllü askerlik hizmeti, modern ordulardaki uluslararası eğilimle uyuşmuyor. NATO ve AB ülkelerinde, esas olarak teknoloji, eğitim maliyetleri ve uzmanlaşma nedeniyle profesyonel orduların güçlendirilmesi eğilimi hakimdir. Sivillerin zorunlu askerlik hizmeti genel olarak azaltılıyor. Gönüllü hizmetten kaçınılıyor çünkü etkili olabilmesi için büyük bir organizasyonel çaba ve kadınları çekmek için daha da fazla çaba gerektiriyor.
Geçtiğimiz ay, Savunma Bakanlığı’nın 2026 bütçesi görüşülürken, milletvekilleri Milli Muhafız Ordusu’ndaki personel yetersizliğinden kaynaklanan bir dizi sorunu ele aldı. Özellikle, yarı profesyonelleri yıllık sözleşmelerle işe almak için bir sistem olan sözleşmeli asker eksikliğini konuştular.
On yıl önce,sözleşmeli askerlik programı, askere alınan erkekler için zorunlu askerlik hizmetinin 24 aydan 13 aya düşürülmesini ve askerlikten kaçma oranının azaltılmasını sağlamıştı.
Sözleşmeli askerlik programı kadınlara da açık. Ancak bugün erkeklerden katılım sağlanamamakta. Kadınların katılımı ise daha da düşük. Sözleşmeli askerlik daha fazla teşvik ve avantaj sunmasına rağmen, yeni gönüllü askerlik programında kadınları cezbetmedeki bu olumsuz deneyim de dikkate alınmadı.
Karar: Yanlış
Cumhurbaşkanı Christodoulides, kadınların gönüllü askere alınması programını yanlış bir şekilde toplumsal cinsiyet eşitliği ve savunmanın güçlendirilmesi yönünde “önemli bir adım” olarak nitelendirdi.
Neden?
Cumhurbaşkanı Christodoulides’in iddia ettiği gibi, sadece iki gönüllünün başvurusu toplumsal cinsiyet eşitliği ve Kıbrıs savunmasının güçlendirilmesi yönünde “önemli bir adım” teşkil etmiyor. Bu o kadar açık ki, Savunma Bakanı parlamentoda “Başarısız olduk” diyerek bunu kabul etti.
Başarısızlık, başvuruların sunulması için son tarihte herhangi bir uzatma yapılmamasından ve bu çabanın daha sonraki bir aşamada tekrarlanıp tekrarlanmayacağının açıklığa kavuşturulmamış olmasından da açıkça anlaşılıyor.
Kıbrıs’ta toplumsal cinsiyet eşitliği açısından endişe verici temel konular ise hala ortadadır ve Milli Muhafız Ordusu’ndaki sözleşmeli asker yetersizliği gibi yapısal sorunlar da çözümsüz kalmıştır.
Bu proje, Avrupa Medya ve Bilgi Fonu (EMIF) tarafından desteklenmektedir. Avrupa Medya ve Bilgi Fonu tarafından desteklenen herhangi bir içeriğin tek sorumluluğu yazarlara aittir ve EMIF ve Fon Ortakları, Calouste Gulbenkian Vakfı ile Avrupa Üniversite Enstitüsü’nün pozisyonlarını yansıtmayabilir.