Kıbrıs’ın kuzeyine doğrudan uçuş konusu, uzun zamandır siyasetçilerin ve kamuoyunun gündemindeki bir konu. Kıbrıslı Türk lider Tufan Erhürman, geçtiğimiz günlerde birçok ada ülkesine doğrudan uçuşların olmadığını savundu. Erhürman’ın argümanını doğrulamak amacıyla, CIReN, hem ada ülkelerine hem de başka ülkelerin bir parçası olan adalara uçuş rotalarını inceleyerek, hangilerinin doğrudan uçuşa sahip olmadığını ve kuzey Kıbrıs’taki durumun gerçekten bunlarla karşılaştırılabilir olup olmadığını araştırdı.
İddia
Türkiye medyasında yer alan haberlere göre, Erhürman, Türkiye’den bir grup gazeteciyle yaptığı söyleşide şunları söyledi:
“Direkt uçuş olmaması konusunu bazen abartıyoruz. Dünyadaki pek çok ada ülkesine direkt uçuşla gidemiyorsunuz. Yani uçak değişerek gidiyorsunuz. Ama orada bir cazibe var. Siz o cazibeyi yaratabiliyor musunuz veya var olan cazibeyi anlatabiliyor musunuz? Orada bir eksikliğimiz var. Turizmde hala bakir bir alanımız var.”
Erhürman, turizm sektörü hakkında konuşuyordu ve Kıbrıs’ın kuzey kesiminin, potansiyeline rağmen kendini çekici bir turistik destinasyon olarak tanıtamadığı görüşünü dile getiriyordu. Bunu yaparken, kuzey Kıbrıs’ı, doğrudan uçuşların olmadığı ancak daha yüksek turistik çekiciliğe sahip diğer adalarla kıyaslıyordu.
Metodoloji
CIReN, 47 ada devleti ve 23 egemen olmayan, yani başka ülkelere ait olan ada için uçuş rotalarını inceledi. Yapılan analiz, bu adalardan hangilerine üçüncü bir ülkede zorunlu aktarma yapmadan doğrudan uluslararası ticari uçuşlarla ulaşılabileceğini belirlemek için kamuya açık havacılık veri tabanlarından alınan havaalanı rota verilerine dayanıyor.
Gerçekler
Uluslararası alanda tanınmıyor olması nedeniyle, Kıbrıs’ın kuzey kesimine Türkiye dışında hiçbir ülkeden doğrudan uçuş bulunmuyor. Uluslararası havacılık otoriteleri, kuzey Kıbrıs’taki Ercan/Tymbou Havalimanı’nı resmi bir uluslararası giriş noktası olarak tanımadığından, uluslararası uçuşların yasal olarak, mutlaka kuzey Kıbrıs’ı devlet olarak tanıyan tek ülke olan Türkiye’deki tanınmış bir havalimanından geçmesi gerekiyor.
Uçuş düzenleri mevsimsel olarak değişiklik gösterse de, CIReN’in analizi, üzerinde insanların yaşadığı ve en az bir havalimanına sahip toplam 70 adadan sadece 5’inin sistematik olarak doğrudan uluslararası uçuşlara sahip olmadığını gösteriyor.
Ada ülkeleri için uçuş rotaları
Veriler ayrıca, hem ada ülkelerinin hem de başka ülkelere ait adaların büyük çoğunluğunun, genellikle birden fazla bölgeyi ve en az iki yabancı ülkeyi kapsayan doğrudan uluslararası uçuşlara sahip olduğunu gösteriyor.
Japonya, Endonezya, İrlanda ve Birleşik Krallık gibi büyük ada ülkeleri, çok yaygın doğrudan uçuş ağlarına sahip.
Kıbrıs, Malta, İzlanda, Mauritius, Maldivler ve Seyşeller gibi orta büyüklükteki ada ülkeleri, Avrupa, Orta Doğu, Asya, ve Afrika’daki düzinelerce ülkeden doğrudan uçuşa sahip.
Samoa, Dominika, Saint Lucia ve Tonga gibi küçük ada ülkeleri bile, genellikle komşu ülkelere veya büyük havacılık merkezlerine birden fazla bölgesel doğrudan bağlantıya sahip.
Olağanüstü küçük yüzölçümü ve nüfusa sahip izole Pasifik ada ülkeleri Tuvalu ve Mikronezya mikro devletlerine ise, büyük ölçüde tek bir bölgesel havaalanından direk uçuş var.
Egemen olmayan adalar
CIReN ayrıca egemen olmayan, yani başka ülkelere bağlı adaları da inceledi ve doğrudan uçuşlara sahip olup olmadıklarına baktı.
Yapılan analize göre, doğrudan uluslararası uçuşlara sahip olmayan egemen olmayan adalar, çok ücra bölgelerdeki Ascension (Birleşik Krallık), Christmas (Avustralya) ve Norfolk (Avustralya) adalarıdır.
Sınırlı istisnalar – ve nedenleri
CIReN veri kümesi analizi sonucunda, çoğunlukla Pasifik, Atlantik ve Hint Okyanuslarında, doğrudan hava erişiminin son derece sınırlı olduğu çok az sayıda mikro devlet veya çok küçük ada tespit etti.
Bu durumların tümünde, çok küçük nüfuslar ve aşırı ücra coğrafyalar söz konusu.
Ercan/Tymbou havalimanı: sadece Türkiye’den direkt uçuş
Kıbrıs’ın kuzey kesimi, yukarıda analiz edilen mikro devletlerden ve egemen olmayan adalardan temel olarak farklı. Ücra bir coğrafyada değil, ve en son resmi verilere göre 476.214 nüfusa sahip. Üstelik, önemli bir bölgesel havacılık koridoru olan Doğu Akdeniz’de yer alıyor.
Karşılaştırma neden geçerli değil?
Erhürman, öne sürdüğü iddia ile, mesafe, ölçek veya pazar talebi nedeniyle doğrudan uçuşlara sahip olmayan adalar ile, siyasi ve hukuki nedenlerle doğrudan uluslararası hava erişiminin kısıtlandığı büyük bir havacılık koridorundaki bir bölgeyi kıyaslıyor.
Aktarmalar küresel seyahatte yaygın olsa da, tüm uçuşlar için tek bir ülkeye bağımlılık, dünyadaki çoğu küçük adalar arasında bile yaygın görülen bir durum değil.
Yapılan analiz, Kıbrıs’ın kuzey kesiminin, birçok diğer adanın yaşadığı normal bir olguyu değil, benzeri olmayan bir kısıtlamayı yaşadığını gösteriyor.
Karar – Yanlış
Kıbrıs’ın kuzeyine direkt uçuşların olmamasının abartıldığı ve birçok ada ülkesinde direkt uçuşların bulunmadığı iddiası verilerle desteklenmiyor.
Dahası, bu iddia, Kıbrıs’ın kuzeyine hava erişiminin kısıtlanmasının ardındaki siyasi ve hukuki nedenleri perdeliyor, ve bunu, ada coğrafyasının normal ve yaygın bir özelliği gibi sunuyor.