Kıbrıs Cumhuriyeti’nde, üst düzey yetkililerin, seçim harcama limitini aşmanın ve hayır kurumlarına bağışları siyasi nüfuz için kullanmanın yollarını tartıştığını gösteren bir video, istifalara ve cezai bir soruşturmaya yol açtı.
Devlet tarafından kurulan bir hayır kurumunun başında bulunan Kıbrıs Cumhuriyeti First Lady’si ve Cumhurbaşkanlığı daire müdürü Pazartesi günü istifa etti. İstifalar, seçim kampanyası finansmanı sınırını aşma ve hayır kurumunu, ülkenin en üst yetkililerine erişim için bir araç kullanma konusunda yapılan görüşmelerin kaydedildiği bir videonun sızdırılmasının ardından yaşandı.
First Lady Philippa Karsera Christodoulides, Pazar günü yaptığı açıklamada, zor durumda olan öğrencilere maddi yardım sağlayan bir hayır kurumu olan Bağımsız Sosyal Destek Kurumu’nun başkanlığından istifa edeceğini duyurdu. Açıklamasında, bu kararın, ‘yanlış ve kötü niyetli saldırılar’ olarak nitelendirdiği olaylar karşısında ailesinin itibarını koruma amaçlı olduğunu belirten Christodoulides, kurumun yönetim kurulu üyelerinden hiçbirinin, kurum faaliyetlerinden kişisel olarak fayda sağlamadığını vurguladı.
Cumhurbaşkanlığı Daire Müdürü ve aynı zamanda Cumhurbaşkanının kayınbiraderi olan Charalambos Charalambous da, Pazartesi günü, Cumhurbaşkanlığının ve hükümetin güvenilirliğini korumak için istifa ettiğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides istifayı kabul ettiğini doğruladı.
İstifalar, geçen hafta X adlı platformda kimliği belirlenemeyen bir hesap tarafından yayınlanan sekiz dakikalık bir videonun ardından geldi. Görüntülerde Charalambous ve eski bir bakan olan Giorgos Lakkotrypis, yabancı yatırımcılar olarak tanıtılan kişilerle cumhurbaşkanlığı seçim kampanyası finansmanı ve üst düzey yetkililere erişim hakkında konuşuyor. Video, nakit bağışlar da dahil olmak üzere, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yasal seçim harcaması sınırını çeşitli şekillerde aşma çabaları ima ediliyor.
Eski enerji bakanı Lakkotrypis’in videoda, “Seçimlerde yaklaşık bir milyonluk bir üst sınır var,” dediği duyuluyor. “Bu yüzden bazen bu bütçenin üzerine çıkabilmek için nakit kullanmak zorunda kalıyorlar.”
Videoda, Lakkotrypis, yatırımcı olduğu iddia edilen kişileri Charalambous’a yönlendiriyor ve onu seçim kampanyasıyla ilgili konularda ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na erişimde kilit kişi olarak tanıtıyor.
Görüntülerde ayrıca Kıbrıs’ın en büyük inşaat şirketlerinden biri olan Cyfield’in CEO’su da kısaca yer alıyor ve hayır kurumuna yüz binlerce euro bağışta bulunduğunu iddia ederek, bu katkıların kendisine cumhurbaşkanına “yakın ve kolay erişim” sağladığını söylüyor. Bu iddia, söz konusu bağışların hükümet kararlarını etkileyebileceği anlamına geliyor.
Tartışmanın merkezindeki hayır kurumu olan Bağımsız Sosyal Destek Kurumu, 2014 yılında yasa ile kuruldu. Ulusal bütçenin dışında faaliyet gösteren kurum, gönüllü bağışlara dayanıyor ve Sayıştay Başkanlığı tarafından denetleniyor. First Lady Christodoulides, eşinin cumhurbaşkanı seçilmesinden kısa bir süre sonra, Mart 2023’te kurumun yönetim kurulu başkanlığını devralmıştı.
Cumhurbaşkanı Christodoulides herhangi bir görevi suistimali reddetti ve hayır kurumunu tamamen feshetmeyi düşündüğünü açıkladı. Hükümet ise videoyu, yanıltıcı ve özellikle Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliği Konseyi’nin dönem başkanlığını üstlenmeye hazırlandığı bir dönemde, ülkenin itibarını zedelemeyi amaçlayan hibrit bir saldırının parçası olarak nitelendirdi.
Bağımsız bir denetleme kuruluşu olan Fact Check Cyprus, videoda yapay zekâ yoluyla manipülasyona dair belirgin bir işaret bulunmadığını belirtirken, videoyu üreten ve yayınlayanların kimliklerinin bilinmediği konusunda uyarıda bulundu.
Polis, videonun kaynağını ve gerçekliğini araştırdıklarını belirtirken, başsavcı da videonun suç teşkil eden eylemleri belgeleyip belgelemediği veya ülkeyi istikrarsızlaştırmaya yönelik koordineli bir girişim olup olmadığı konusunda soruşturma emri verdi.
Tartışma, hayır kurumunun mali durumuna yönelik tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Sayıştay Başkanlığı’nın Kasım ayı raporuna göre, kuruma yapılan bağışlar 2023 yılında 2,3 milyon euroya yükseldi (yani Christodoulides’in seçildiği yıl boyunca beş kat artış gösterdi) ve 2024 yılında da yüksek seviyede kaldı. Buna karşılık harcamalar da keskin bir şekilde arttı. Rapor, bazı bağışçıların devletle devam eden mali bağları olduğunu ve bunun, çıkar çatışması riskini artırdığını belirtti.
Yasama organlarının 5.000 eurodan fazla bağış yapan bağışçıların kimliklerinin açıklanmasını zorunlu kılma girişimleri, cumhurbaşkanının itirazı üzerine geçen yıl Yüksek Mahkeme tarafından gizlilik gerekçesiyle reddedilmişti. Bunun üzerine Sayıştay Başkanı, hayır kurumunun yalnızca belirli bir eşiğin üzerindeki bağışların kamuya açıklanmasına izin veren bağışçılardan yardım kabul etmesini tavsiye etmişti.