Ağustos 2024’te Kıbrıs Cumhuriyeti Şirketler Mukayyitliği, tanınmış Belaruslu iş adamı Yury Chyzh’den bir mektup aldı. Chyzh, daha önce, “Lukaşenko rejimine mali destek” vermesi nedeniyle AB tarafından yaptırıma tabi tutulmuştu.
Belarus devlet başkanı Aleksandr Lukaşenko, 1993’ten beri iktidara tutunmak için seçimlerde hile yaptı, eleştirmenlerine işkence etti, ve protestocuları tutuklayarak kötü muamelede bulundu. Dahası, bunların hepsini Kremlin’in yardımı ve onayıyla yaptı.
Belarus sivil toplum kuruluşu Rabochy Ruch tarafından ele geçirilen ve Belarus’taki araştırmacı gazetecilik merkezi Belarusian Investigative Center ile paylaşılan mektupta, Chyzh, Kıbrıs’ta kayıtlı Welgro Services Ltd. ve Profax Investments Ltd. şirketlerinin nihai hak sahibi olduğunu – ve bunun her zaman böyle olduğunu – iddia etti. Şirketler, 2008’deki kuruluşlarından bu yana temsilci sahipler adına kayıtlı idi. Chyzh, bu iddiyı, Belarus mahkemelerinde devam eden ve kendi çocuklarının şirket sahipliğine itiraz ettiği bir hukuk mücadelesi çerçevesinde ortaya koydu.
Chyzh’in Kıbrıs Şirketler Mukayyitliği’ne gönderdiği mektubun ekran görüntüsü
Ancak akrabaları 2017’de hissedar olarak listelenmeden önce, Chyzh’in hak iddia ettiği şirketler Imperium Nominees Ltd.’ye aitti. 2016 yılına kadar, bu şirketlerin sekreterliğini Imperium Services Ltd., ve hukuk danışmanlığını da Nicos Chr. Anastasiades and Partners hukuk firması yapıyordu.
Bu durum, Chyzh’in 2012 ile 2015 yılları arasında AB yaptırımlarına tabi olduğu dönemi de kapsıyor.
Chyzh’in Kıbrıs Şirketler Mukayyitliği’ne gönderdiği mektubun ekran görüntüsü
Kıbrıs Cumhuriyeti sicil kayıtları, söz konusu dönemde Imperium Nominees Ltd.’nin hissedarlarının, eski Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nicos Anastasiades’in kızı Elsa Anastasiades, ve uzun süreli iş ortakları Stathis Lemis ve Theophanis Th. Philippou olduğunu doğruluyor. Ino Anastasiades, Imperium Nominees Ltd.’ye 2015 yılında katıldı.
Nicos Anastasiades, kendi adını taşıyan hukuk firmasının ve Imperium Services Ltd.’nin çoğunluk hissesine sahipti; ancak Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevini üstlenmeden hemen önce, Şubat 2013’te hisselerini kızlarına ve ortaklarına devretti.
Eski cumhurbaşkanı, gazetecilerin sorularına yanıt olarak konudan “haberdar olmadığını ve bu nedenle cevap veremeyeceğini” yazdı, ancak kendi adını taşıyan hukuk bürosunun “tamamen yasal prosedürleri izlediğini” belirtti. Anastasiades yanıtına 2021 tarihli bir Parlamento açıklamasını da ekledi. Bu açıklamada, 1997’den beridir hukuk bürosunun “işlerinin yönetiminde yer almadığını” ve 2013’te hisselerini devrettiğinden beri “firmayla kesinlikle hiçbir ilişkisi veya bağlantısı olmadığını” iddia ediyordu.
(Anastasiades daha önce CIReN’e, 1997’de DISY’nin başına seçildiğinden beri hukuk firmasında “sessiz ortak” olduğunu söylemişti. CIReN, Anastasiades’in 2012 yılına kadar hukuk firmasından temettü elde ettiğini ve bunun gelirinin büyük çoğunluğunu oluşturduğunu yazmıştı.)
Imperium şirketlerinin tüm hissedarlarını bünyesinde barındıran Nicos Chr. Anastasiades hukuk firması adına açıklama yapan Philippou, “firmamızın yasa dışı veya uygunsuz davranışta bulunduğu yönündeki tüm iddiaları kesinlikle reddediyoruz” dedi ve gazetecilerin sorduğu soruların “asılsız, kanıtlanmamış ve yanlış varsayımlara dayanıyor gibi göründüğünü” iddia etti.
Chyzh ise, mukayyitliğe yazdığı mektupta, hak iddia ettiği şirketlerin tüm yetkililerinin, “işletmenin nihai faydalanıcısının ben olduğumun her zaman farkında olduklarını” ve şirketlerin “her zaman benim fonlarım kullanılarak desteklendiğini söyledi. Chyzh, her zaman bağlayıcı talimatlar” verdiğini iddia etti.
Daha açık bir ifadeyle, Chyzh, 2008’den 2017’ye kadar, Imperium Nominees Limited üzerinden bu şirketlerin sahibi olduğunu söylüyor. İşadamı, gazetecilerin sorularına yanıt vermedi.
Kıbrıslı Rum avukat Charilaos Velaris, CIReN’e yaptığı açıklamada, “Bir şirketin temsilci ve yöneticileri ile şirkete kurumsal hizmetler sağlayanların, müşterilerinin kimliğini ve paranın kaynağını bilmek konusunda yasal bir yükümlülüğü vardır” dedi. “Bu yükümlülük temsilciler için de aynıdır. Gerçek faydalanıcının kim olduğunu bilmeli ve suç işlemesine yardımcı olmamalıdırlar.”
“Önemli Ciro”
Chyzh’in 2024 yılında Kıbrıs Şirketler Mukayyitliğine yazdığı mektupta hak iddia ettiği Kıbrıs’taki üç şirketten ikisi, Eylül ayında Minsk Bölgesi Mali Mahkemesinde açtığı davanın konusu.
Chyzh, Welgro ve Profax şirketlerinin Belaruslu ilaç şirketi TriplePharm’ın hisselerinin %90’ına sahip olduklarını iddia ediyor. TriplePharm kamuoyunda Chyzh ile bağlantılandırılan bir şirket. Aslında TriplePharm, 2012 yılında AB’nin, Chyzh ile bağlantılı olduğu gerekçesi ile yaptırım uyguladığı şirketlerden biriydi.
(Chyzh’in yaptırım kararının iptalini talep etmesinin ardından 2015 yılının sonlarında AB yaptırımları kaldırıldı.)
Belarus şirket kayıtları, TriplePharm’ın 2008’deki kuruluşundan beri Welgro ve Profax’a ait olduğunu doğruluyor.
Chyzh, Kıbrıs Şirketler Mukayyitliği’ne yazdığı mektupta, Belarus şirketlerinin “uzun bir geçmişe ve önemli bir ciroya sahip işletmeler” olduğunu ve bu nedenle, en büyüğü 1988 doğumlu olan çocuklarının bu şirketlerin nihai sahipleri olmasının mümkün olamayacağını savundu.
Finansal kayıtlar, Profax’ın TriplePharm’a milyonlarca dolar kredi verdiğini ve Belarus’taki şirketin 2012’de Chyzh ile birlikte yaptırımlara tabi tutulduğu sırada hâlâ yarım milyon dolar borcu olduğunu gösteriyor. Profax’ın mali kayıtları, kredinin 2014 yılında geri ödendiğini gösteriyor; ki bu işlem AB yaptırımlarının ihlali gibi görünüyor.
Chyzh’in sahiplik iddiaları, daha önce doğrulanamamış bir başka bağlantıyı ortaya koyuyor: 2011 ve 2014 yılları arasında gerçekleşen bir Rus petrolü yeniden ihracatı düzeninden milyarlarca dolarlık ciro elde eden Kıbrıslı bir şirket.
Mabor Co, ağındaki diğer firmalara büyük miktarda kredi verdi; bunlardan biri de 2011 yılında Kıbrıs’taki Bertament Limited şirketine verilen 222.2 milyon dolarlık krediydi. Kıbrıs mukayyitliğindeki mali belgeler, Mabor’un Bertament ile “ilişkili taraf” olarak listelendiğini, yani yöneticiler veya sahipler aracılığıyla aralarında resmi bir ilişki olduğunu gösteriyor. Bertament, şirket belgelerinde Profax’ın bir yan kuruluşu olarak listelendiğinden, Chyzh’in iddiası, onun şirketin gerçek sahibi olduğuna işaret ediyor. Kredinin geri ödenip ödenmediği net değil.
Ocak 2012’de Bertament Limited, bir grup Belaruslu için Rusya’daki bir kayak merkezinde 16 günlük bir konaklama sözleşmesi imzaladı. 25.000 dolarlık fatura Theophanis Philippou adına düzenlendi ve konuk listesinde Chyzh, şu anda AB tarafından yaptırıma tabi iki iş adamı, çeşitli sporcular ve güzellik kraliçeleri ile Alexander Lukashenko’nun kişisel rahibi yer alıyordu. Tatilleri, Lukashenko’nun aynı tesiste kaldığı döneme denk geldi; Belaruslu lider, kısa süreli bu tatilin yanı sıra o zamanki Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev ile de siyasi görüşmelerde bulundu.
Kağıt üzerinde, Mabor Co da nominal olarak Imperium Nominees Limited’e aitti ve onun tarafından işletiliyordu.
Mabor, Chyzh’in Profax’taki sahipliği için Kıbrıs Şirketler Mukayyitliği’ne başvurmasından bir ay önce, Temmuz 2024’te feshedildi.
Mabor’un fon transferlerine ilişkin belgeleri, Imperium Nominees’in hissedarı ve Nicos Chr. Anastasiades and Partners hukuk firmasının yönetici ortağı Philippou imzaladı.
Telefonla ulaşılan Philippou, şirket adını hatırladığını söyledi ancak ayrıntılar hakkında yorum yapmaktan kaçındı. Mabor ile ilgili sorulara yazılı olarak yanıt vermedi.