Emsalsiz bir uluslararası araştırma, hastalara zarar verme de dahil olmak üzere, ciddi suçlar nedeniyle tıp lisanslarını kaybeden doktorların, nasıl kolayca farklı ülkelere taşınıp muayenehane açabildiklerini ortaya koydu. İsveç ve Norveç’te tıp lisansı iptal edilen bir doktor, Kıbrıs’ta, Larnaka’daki bir klinikte muayenehane açtı. Ancak gazeteciler, Kıbrıs da dahil olmak üzere, farklı ülkelerde yaptıkları araştırmada sınırlı sayıda veriye ulaşabildi. Bu da bilgi paylaşım mekanizmalarındaki büyük boşlukları ortaya koydu.
İsveç Tıbbi Sorumluluk Kurulu, Aralık 2021’de Simon Moskofian’ın İsveç’in güneybatısındaki bir sağlık merkezindeki mesleki davranışları üzerindeki incelemeyi tamamladı. Kurulun vardığı sonuçlar oldukça ciddiydi: pratisyen hekim, temel tıbbi alanlardaki temel bilgiden yoksundu, yaptığı tıbbi tetkikler “sürekli olarak yetersizdi,” ve düzenlemeleri kasıtlı olarak veya ihmalkarlıktan dolayı ihlal ederek hastaları riske atıyordu.
Araştırma kapsamında CIReN tarafından incelenen İsveç kaynaklı belgeler, Moskofian’ın 14 ayrı hasta vakasında, ilaçları yanlış uyguladığını ve takip ettiği prosedürleri belgelemediğini ayrıntılarıyla anlatıyor. Belgelere göre, Moskofian, eklem ağrısı için yaptığı kortizon enjeksiyonlarını yanlış uygulaması nedeniyle “hastayı açıkça ölüm tehlikesi ile başbaşa bırakmış,” bunun sonucunda hastada çift akciğer kollapsı meydana gelmişti. Moskofian, bir başka hastaya da, güçlü bir nörolojik ilacın dozunu belirleme izni vermişti.
İsveç’in iptal kararından haberdar edilen Norveç, 2022 başında Moskofian’ın Norveç’teki lisansını iptal etti.
Ancak Moskofian’ın Kıbrıs’ta hâlâ aktif bir tıp lisansı var. CIReN, doktorun burada ulusal sağlık sistemine kayıtlı olduğunu ve Larnaka’daki bir klinikte çalıştığını tespit etti.
CIReN’e konuşan Moskofian, Kıbrıs’a, İsveç’teki soruşturma nedeniyle değil, doktor arkadaşlarının teşvikiyle 2019 sonunda geri döndüğünü ve Genel Sağlık Sistemi (GeSY) kapsamında çalışmaya başladığını söyledi. Moskofian, “Ailem de geri dönmem için büyük bir sebepti,” dedi. Moskofian, 1972’de, 13 yaşındayken Lübnan’dan Kıbrıs’a göç etmiş ve eğitimini Erivan ve Moskova’da tamamlamıştı.
Moskofian, İsveç’te çalıştığı yedi yıl boyunca aşırı fazla çalıştığını ve tükenip çöktüğünü söyledi. Ayrıca, eğer mesleğinde ehil olmasaydı, orada bu kadar uzun süre çalışamayacağını sözlerine ekledi. Moskofian, ayrılmadan önce İsveç’teki lisanslandırma makamlarıyla bir toplantı yaptığını ve lisansını iptal etmek gibi katı önlemler alınmayacağına dair güvence aldığını iddia etti. Moskofian, “Ancak ne yazık ki, verdikleri sözlerde centilmence ve doğru davranmadılar,” dedi.
Araştırmacı gazeteciler, Moskofian’ın devam eden bir usulsüzlüğüne dair herhangi bir kanıt bulmamış olsa da, sınır ötesi araştırma, bir ülkede hastaya zarar vermek de dahil olmak üzere, ciddi suçlar nedeniyle lisanslarını kaybeden doktorların başka bir ülkede kolaylıkla mesleklerini sürdürebildiğini ortaya koydu. Dahası, bir doktorun disiplin geçmişi çoğu zaman kamuya açık olmadığından, hastalar bu durumdan habersiz ve potansiyel olarak savunmasız kalıyor.
Araştırma ayrıca, Avrupa’da farklı ülkelerdeki lisans otoriteleri arasındaki bilgi paylaşımının oldukça düzensiz olduğunu ve herhangi bir doktora getirilen men cezaları ile ilgili bildirimlerin, söz konusu doktorun başka bir yerde çalışmasını engellemediğini veya halihazırda lisanslı olduğu ülkede herhangi bir soruşturma başlatılacağı anlamına gelmediğini ortaya koydu.
Avrupa Komisyonu’nun İç Pazar Bilgi sistemi, 30 üye devletteki düzenleyicileri, belli meslekleri yapan bireylere yönelik disiplin cezaları konusunda uyarmayı amaçlıyor.
Gazeteciler, Moskofian’ın İsveç ve Norveç’teki lisans iptallerinin gerçekleştiği tarihlerde gönderilen anonim IMI uyarılarına ulaştı. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin de, bir AB üye devleti olarak söz konusu IMI portalına erişimi var. Ancak uyarıların Kıbrıs Cumhuriyeti yetkilileri tarafından incelenip incelenmediği belirsizliğini koruyor.
Kıbrıs Tabipler Konseyi, 2021 ve 2022 yıllarında bu uyarıları alıp almadığını teyit etmedi, ancak CIReN tarafından Eylül ayında gönderilen sorulara yanıt olarak, “konuyu araştırmaya başladığını ve gerekli tüm önlemlerin alınacağını” söyledi.
Sınırların Ötesinde
OCCRP, Norveç’te VG, Birleşik Krallık’ta The Times, ve CIReN de dahil olmak üzere onlarca ülkedeki medya ortaklarının liderliğinde yürütülen bu sınır ötesi araştırma, bir veya daha fazla ülkede önemli nedenlerle tıp lisansları iptal edilen, ve başka ülkelerde lisans edinip mesleklerini sürdüren 100’den fazla doktorun varlığını ortaya çıkardı. Gazeteciler tarafından teyit edilen lisans iptallerinin çoğu, hastaların riske atılmasını veya zarar görmesini içeriyordu.
Lisans iptallerinin ardından birçok doktor, Moskofian gibi, daha önce lisans sahibi oldukları bir ülkeye geri döndü ve mesleklerini yapmaya devam etti.
Gazeteciler, altı ay boyunca kamuya açık kayıtları inceledi, lisanslı ve yasaklı doktorlar hakkında bilgi edinmek için ulusal makamlara dilekçeler verdi, ve hastaları savunmasız bırakabilecek vakaları tespit etmek için ulaştığı verileri araştırdı. Birçok ülkede yetkililer veri gizliliğini gerekçe gösterdiği için bu bilgilere erişim zor oldu. Disiplin cezaları hakkında ayrıntılı bilgilere ise yalnızca Birleşik Krallık, İsveç ve Norveç’te ulaşılabildi.
Kıbrıs Cumhuriyeti, lisanslı doktorların listesini internet üzerinden kamuoyuna açık hale getirse de, hangi doktorların disiplin cezasına çarptırıldığını öğrenmenin bir yolu yok.
Kıbrıs’ın kuzeyinde ise, gazeteciler, lisansları askıya alınan veya iptal edilen doktorlara ilişkin bilgi almak için yaptıkları tüm girişimlere rağmen ilgili makamlardan hiç bir geri dönüş alamadı.
Avrupa Komisyonu’ndan elde edilen verilere göre, Kıbrıs Cumhuriyeti, son on yılda, IMI sistemi üyelerine yalnızca iki kez uyarı gönderdi. Bunlardan biri, 2019 yılında bir göz doktorunun “mesleğin icrasıyla ilgili önemli sebeplerden” dolayı üç ay meslekten uzaklaştırılmasıydı. Bunun anlamı, suistimal, devam eden disiplin cezaları, veya cezai bir hüküm olabilir. Diğer uyarı ise, 2021 yılında bir plastik cerrahın “diğer sebeplerden” dolayı altı ay uzaklaştırılmasıyla ilgili idi. Avrupa Sayıştayı’na göre, bu, mesleki ücretlerin ödenmemesi gibi idari bir sebebi içerebilir.
Disiplin Kurulu’nu yöneten Kıbrıs Tabipler Birliği, lisansı askıya alınan veya iptal edilen doktorlarla ilgili sorularımıza yanıt vermedi.
Haziran ayında Kıbrıs Cumhuriyeti, doktorlara karşı disiplin soruşturmalarıyla ilgili mevzuatını değiştirdi ve bu değişiklik 18 Haziran’da resmi gazetede yayımlandı. Yasaya göre, Disiplin Kurulu kararlarının yayınlanması zorunluluğu yok. Değiştirilen mevzuatta, “Disiplin Kurulu, kararlarını veya kararların bir kısmını, veya özetini, kendi takdirine bağlı olarak Kıbrıs Tabipler Birliği’nin internet sitesinde yayınlar” hükmü yer alıyor. Dahası, “kovuşturmaya tabi doktorun adı ve görevinin” yayınlanması Disiplin Kurulu’nun takdirine bırakılmış olup, bu konuda “davaya karışanların kişisel verilerinin korunması için önlemlerin alınması” gerekliliği vurgulanıyor.