Kıbrıs Cumhuriyeti’nde, müşterilere, varlıklarını ifşa etmekten kaçınmanın bir yolu olarak yeni bir yatırım fonu türü pazarlandı. Bu fonlar, güçlü Rus bankacı Andrei Kostin’in lüks varlıklarının bağlı olduğu iddia edilen offshore şirketlerin mülkiyetini gizlemek için kullanıldı. Gizlenen varlıklar arasında onlarca milyon değerinde iki mega yat da var.
ANA NOKTALAR:
- Andrei Kostin ile bağlantılı iki mega yat, Kıbrıs Cumhuriyeti’nde “kayıtlı alternatif yatırım fonları” olarak bilinen gizli yatırım fonlarının arkasına gizlendi.
- Fonlar, yaptırıma tabi bir Kıbrıslı Rum avukatın eşine ait olan Inveqo isimli bir şirket tarafından yönetiliyordu.
- Kayıtlı alternatif yatırım fonları veya RAIF’ler, AB’nin şirket gizliliğine yönelik baskısı sonrasında, Kıbrıslı Rum avukatın firması tarafından, müşterilere, mülklerini ifşa etmekten kaçmanın bir yolu olarak pazarlandı.
- Moskova’da ve komşu bir bölgede bulunan Kostin ile bağlantılı üç mülkün daha mülkiyeti Inveqo tarafından yönetilen yatırım fonlarının arkasına gizlenmişti.
Rus devlet bankası başkanı Andrei Kostin’in iki mega yatının bağlı olduğu iki şirket, Ukrayna işgali arifesinde, gizli Kıbrıs yatırım fonlarına devredildi. Böylece, mali kayıtlara göre, bu şirketlerin kime ait olduğunu tespit etmek imkansız hale geldi.
Fonlar Inveqo Fund Management Ltd. adlı bir şirket tarafından yönetiliyordu. Inveqo, geçen yıl Rus oligarkların “büyük bir destekçisi” olduğu gerekçesiyle ABD tarafından yaptırıma tabi tutulan Kıbrıslı Rum avukat Christodoulos Vassiliades’in eşine aitti.
OCCRP tarafından elde edilen sızdırılmış e-postalara göre, Inveqo, Avrupa Birliği’nin şirket gizliliğine karşı harekete geçmesinin ardından, müşterilerine, mülkiyet bilgilerini ifşa etmekten kaçınmalarına yardımcı olmak için özel bir fon türü – RAIF – pazarladı. Bu fonlar mega yatların sahibini gizlemek için kullanıldı.
Vladimir Putin rejimiyle yakın bağları nedeniyle ABD ve Avrupa Birliği tarafından yaptırıma tabi olan Kostin, uzun süredir Rusya devlet bankası VTB Bank’ın başında. Bu yıl bir Rus esir kampında hayatını kaybeden yolsuzluk karşıtı aktivist ve muhalif siyasetçi Aleksei Navalny, ilk olarak 2019‘da 62 metrelik bir mega yat olan Sea & Us’ın Kostin ile bağlantılı olduğunu ortaya atmıştı. Bu yılın Şubat ayında, ABD’nin Kostin hakkında, yaptırımları ihlal ettiği gerekçesiyle hazırladığı iddianamede, bankacının ayrıca 66 metrelik Sea Rhapsody adlı başka bir mega yata da sahip olduğu ve gemilerin birinin Marshall Adaları’nda diğerinin ise Belize’de bulunan iki offshore şirketine bağlı olduğu iddia edildi.
ABD’deki iddianameye göre, Kostin bu iki offshore şirketini “bir dizi ek paravan şirket, temsilci ve yed-i emin ve yatırım fonları” aracılığıyla kontrol ediyordu. Yine iddianameye göre, bu offshore şirketler “Sea Rhapsody ve Sea & Us isimli yatların gerçek sahibini gizlemek için” kullanılıyordu. (Kostin, VTB bankası aracılığıyla gönderilen yorum taleplerine yanıt vermedi.)
İddianamede bu şirketlerin adı geçmiyor ancak OCCRP tarafından, Kıbrıs Cumhuriyeti şirket sicili ve mali kayıtlarda yapılan araştırmaya göre, Ekim 2021’de, Ukrayna nedeniyle Rusya ile Batı arasındaki gerginliğin arttığı bir dönemde, yatları elinde bulunduran iki offshore şirketin mülkiyeti Inveqo tarafından yönetilen iki RAIF’e devredildi. (Fonlar şu anda feshedilmiş durumda ve yatların mülkiyeti bilinmiyor.)
Kıbrıs Cumhuriyeti hükümeti, RAIF uygulamasına, Temmuz 2018’de, Avrupa Birliği’nin kara para aklamayı önleme amaçlı bir direktifinin yürürlüğe girmesinden iki ay sonra başladı. Direktif, AB üye devletlerinin, şirketlerin “nihai faydalanıcı sahipleri” ile ilgili kayıtların kamuya açık olmasını gerekli kılıyordu.
RAIF’ler katı kurallara tabi değildi. Çoğu fonun aksine, RAIF’lerin Kıbrıs menkul kıymetler düzenleyici kurumuna yalnızca kaydedilmesi gerekiyordu ve lisans zorunluluğu yoktu. Bu tarz fonlar yalnızca kurumsal ve diğer profesyonel yatırımcılara açıktı.
Birleşik Krallık merkezli düşünce kuruluşu Royal United Service Institute’tan Stephan Blancke’a göre, RAIF’lerin mega yatlar gibi aranan varlıkları bile gizlemek için kullanılması, yaptırımların etkili bir şekilde uygulanmasının ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
Blancke şöyle devam ediyor: “Bu durum şu soruyu gündeme getiriyor: Kıbrıs’taki bu alternatif yatırım fonlarından bizim bilmediğimiz kaç kişi daha faydalandı?”
Bu fonları pazarlayan avukat Vassiliades, kendisinin ve hukuk firmasının her zaman Kıbrıs Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği yaptırımlarına ve kara para aklama ve yolsuzlukla mücadele kurallarına ve düzenlemelerine “sıkı bir şekilde uyduğunu” söyledi.
Vassiliades, Kostin’in veya “yaptırıma tabi herhangi başka bir kişinin” OCCRP tarafından tespit edilen RAIFlerde ve yatlarda yatırımcı veya faydalanıcı olduğunun kendisine hiçbir zaman bildirilmediğini söyledi. Vassiliades, “Bu gerçekler hakkında bilgilendirilmedim, veya bir bilgim yoktu. Hiç kimse bana bu gerçekleri açıklamadı,” dedi.
Vassiliades geçen yıl, “bazı Rus oligarkların büyük bir destekçisi” olması nedeniyle ABD tarafından “çevresindeki bazı diğer kuruluşlar ve kişilerle” birlikte yaptırımlara tabi tutulmuştu. (Yaptırım duyurusunda hangi oligarklarla birlikte çalıştığına dair bir açıklama yok ve Kostin’in de adı geçmiyor.)
RAIFler Sayesinde Mülkiyeti Gizlemek
Inveqo, 2018’in sonlarında kuruldu ve “alternatif yatırım fonu yöneticisi” olarak lisans aldı. Mayıs 2021’de Vassiliades’in eşi Eleni Vasiliadou’nun bir şirketi tarafından satın alındı. Eleni Vasiliadou, kocasının hukuk firması Christodoulos Vassiliades & Co LLC’de ofis yöneticisi olarak da çalışıyordu.
Inveqo görünürde Eleni’ye ait olmasına rağmen, OCCRP tarafından ele geçirilen sızdırılmış bir e-postada, Inveqo’nun pazarlama materyallerinin, Vassiliades’in hukuk firması tarafından dağıtıldığı ortaya çıktı. Söz konusu e-postada, Inveqo’dan “kendi bağlı şirketimiz” olarak bahsediliyordu.
Eleni Vasiliadou yorum taleplerine yanıt vermedi. Vassiliades ise, OCCRP’ye, Eleni’nin Inveqo’yu Haziran 2021’den Mayıs 2023’e kadar “yatırım amaçlı” olarak elinde tuttuğunu ve şirketin günlük faaliyetlerine karışmadığını söyledi.
Vassiliades, e-postanın hukuk firmasının “birçok müşterisine” gönderilen toplu bir bültenin bir parçası olduğunu ve “Inveqo’yu tanıtmak veya pazarlamak için tasarlanmadığını” sözlerine ekledi. Avukat Vassiliades, “bağlı şirket” teriminin “hukuk firmasının yasal danışmanlık verdiği ve ağındaki” bir firmayı ifade etmek için kullanıldığını söyledi.
Vassiliades yazılı cevabında, “Ne ben ne de hukuk firmam INVEQO’yu hiçbir şekilde kontrol etmedik, hiçbir mülkiyet hakkına sahip olmadık, INVEQO’nun ticari faaliyetlerine veya günlük operasyonlarına katılmadık” dedi.
Sızdırılan e-postalardaki pazarlama materyallerinde, RAIF’ler, potansiyel müşterilere, yeni AB şeffaflık yasası kapsamında varlıkların ifşa edilmesinin önüne geçmenin bir yolu olarak sunuluyor. Hukuk firması bunu, “Nihai Faydalanıcı Sahipleri açıklama gerekliliklerinin optimizasyonu” olarak adlandırıyor.
Materyaller, RAIF’teki gerçek yatırımcının Kıbrıs Cumhuriyeti şirket sicilinde görünmeyeceğini, yatırımcının, harici bir fon yöneticisinin adının arkasında gizli kalacağı belirtiliyor.
Hukuk firması tarafından dağıtılan bir bilgi formunda, potansiyel müşterilere, “yatırımcı bilgilerine yalnızca Fon Yöneticisi ve Emanetçinin erişebildiği” konusunda güvence veriliyor.
Vassiliades, RAIFlerin mülkiyeti gizlemek için pazarlandığını reddetti.
Vassiliades, “Ne ben ne de hukuk firmam hiçbir zaman yaptırımlardan kaçınmayı teşvik etmedik veya buna olanak tanımadık, ya da mülk sahiplerinin beyan edilmemesini teşvik etmedik. Bu tür herhangi bir davranış meslek etiğime tamamen aykırıdır,” dedi.
Vassiliades’in hukuk firmasının, “bağlı ortağımız” olarak tanımladığı yine Kıbrıs’taki InterTaxAudit adlı şirket, Inveqo’yu potansiyel müşterilerine tanıttığı sızdırılmış bir diğer e-postada, yeni AB direktifi kapsamındaki gerekliliklere atıfta bulunuyor.
E-postada, “Fonlar bu soruna bir çözüm olabilir,” deniyor ve şöyle devam ediliyor: “Nihai bir faydalanıcı sahip gerekmiyor. Yatırımcılar Fonun birimlerini elinde tutuyor, varlıklara ‘sahip’ olmuyor, bu nedenle isimleri hiçbir yerde açıklanmıyor.”
Başka bir deyişle, müşteriler bu fonlar aracılığıyla varlıklarını kontrol etmeye devam edebiliyorlar ancak mülkiyetleri gizli kalıyor.
Yatların RAIFlere Aktarılması
ABD’de hazırlanan iddianame, Kostin’in mega yatlarının, Marshall Adaları ve Belize’de kayıtlı şirketlere bağlı olduğunu belirtiyor. Ekim 2021’de, her iki offshore şirket de Inveqo tarafından yönetilen RAIF’lere devredildi: Bunlar, mali raporlara göre, sırasıyla Ostreus RAIF VCIC ve Lorenor RAIF V.C.I.C. Limited.
Kostin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bir gün önce, Şubat 2022’de Avrupa Birliği tarafından yaptırımlara tabi tutulmuştu.
Kıbrıs Cumhuriyeti, AB’nin kara para aklamayla mücadele direktifine uyum sağlayabilmek adına, o yaz, faydalanıcı sahipler sicilini kamuya açık hale getirdi. Ancak RAIF’ler sayesinde yatlar tespit edilemedi. Dahası, Vassiliades’in eşi – kendisi değil – Inveqo’nun sahibi olduğundan, şirket, ABD ve Birleşik Krallık’ın Nisan 2023’te Vassiliades’e uyguladığı yaptırımlardan etkilenmedi.
2022’de OCCRP, Russia Asset Tracker (Rus Varlık Takibi) projesini yayınladığında, Sea Rhapsody ve Sea & Us, “en çok aranan” varlıklar listesine dahil edildi, çünkü Vladimir Putin rejimiyle bağlantıları olan ve yaptırıma tabi bir kişiyle bağlantılı olduklarına inanmak için elimizde güçlü nedenlerimiz vardı. Ancak bunların mülkiyetini kanıtlayamıyorduk. O zamandan beridir, yatlar hakkında daha fazla bilgi kamuoyuna açık hale geldi: ABD, bu yılın Şubat ayında yaptırımlardan kaçınma ve kara para aklama suçlamasıyla Kostin ile ilgili bir iddianame hazırladı ve söz konusu iki yatı, . saklamaya çalıştığı varlıklar olarak niteledi. İddianamede ayrıca yatların bağlı olduğy Belize ve Marshall Adaları’ndaki şirketler de yer aldı. İddianame, Sea Rhapsody’deki sonsuzluk havuzu, jakuzi ve özelleştirilmiş kırtasiye malzemeleri gibi lüks donanımlar hakkında ayrıntılı bilgiye de yer verdi.
Belize’deki Solston Shipping Limited şirketi, deniz taşımacılığını düzenlemekten sorumlu bir Birleşmiş Milletler kuruluşu olan Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından verilen mevcut nakliye sertifikasında hala Sea Rhapsody’nin sahibi olarak listeleniyor. Ancak The Sea & Us adını Serenity and Unity olarak değiştirdi ve şu anda nerede kayıtlı olduğu bilinmeyen Comhold Limited adlı bir şirkete ait. Yatın önceki sahibi olan Marshall Adaları’ndaki şirket Pasithea Shipping Ltd. feshedildi. Her iki yat da 2022’ye kadar Marshall Adaları bandıralıydı. Daha sonra Malta bandıralı oldular ve şu anda Türkiye kıyılarındaki Ege Denizi’nde demirli durumdalar.
Bu iki mega yat, mülkiyeti Inveqo RAIF’lerin arkasında gizlenen Kostin bağlantılı tek lüks varlıklar değildi. Kasım 2021’de aynı RAIF’ler, önceki OCCRP ve Navalny araştırmalarında ortaya çıkan ve Kostin’in mülkleri ile bağlantılı üç Kıbrıs şirketini de devraldı: Angerston Holdings Ltd, Castelor Investments Ltd ve Eralmor Holdings Ltd.
Angerston, Moskova’da lüks üç katlı bir eve sahipken, Eralmor, Moskova’da lüks bir daireye sahip. Castelor, Moskova’nın kuzeybatısındaki Tver bölgesinde bir kırsal tatil beldesinde 58 milyon dolar ödediği bir hisseye sahip.
İddianamede bu kişilerin isimleri yer almasa da, Kıbrıslı bir firma olan Gesford Holdings’in iki eş sahibi, Kostin’in yaptırımlardan kaçmasına yardım eden “suç ortakları” olarak tanımlanıyor; buna iki süper yatının mülkiyetini gizlemek de dahil
İddianamede bu “suç ortaklarının” Gesford’a, Aktien Enterprises Limited ve Ionics Nominees Limited adlı iki paravan şirket aracılığıyla sahip olduğu iddiası yer alıyor. (İddianamede Aktien “Atkien” olarak ve Ionics “Ionic” olarak yanlış yazılmış.
Kıbrıs Cumhuriyeti’nin gerçek mülk sahibi sicilinin açık olduğu kısa dönemde, OCCRP, Aktien’in sahibinin, 1960’larda çocukken Moskova’ya taşınan Kanadalı bir komünistin oğlu olan Eric Whyte olduğunu tespit etti.
Kostin’e bağlı olup Whyte’ın elinde bulunan mülkler arasında Fransız sahil kasabası St. Tropez yakınlarında lüks bir villa, Paris Seine Nehri kıyısında bir mülkü, Avusturya Alpleri’nde lüks bir otel ve Ukrayna’nın işgal altındaki Kırım yarımadasında bir şarap imalathanesi yer alıyor.
ABD tarafından hazırlanan iddianamede, “suç ortaklarından” birinin “Kostin’in varlıklarının birçoğunun görünürdeki sahibi olduğu ve … Kıbrıs’ta Kostin’in şirketlerinin ve varlıklarının birçoğunu yöneten bir işletme kurduğu, ve bu işletmenin sahibi olduğu ve işletmeyi kontrol ettiği” iddia ediliyor. Bu tanım Whyte’ın tanımına uyuyor.
Gesford’un diğer sahibi, Kostin’in başkanı olduğu VTB Bank’ın eski başkan yardımcısı ve bankanın Kıbrıs’taki yan kuruluşunun yönetim kurulu üyesi olan Natalia Solozhentseva. Solozhentseva, Rusya’daki fast food restoranı KFC’nin ve Rusya’nın önde gelen indirim perakendecisi Fix Price’ın hisselerini satın alan Kıbrıs’taki bir firmanın sahibi.
Bu profil, ABD iddianamesindeki 2. “suç ortağı” ile uyuşuyor. İddianamede, bu 2. kişinin, “VTB Bank’ın bir çalışanı olduğu ve özellikle Kostin’in birçok paravan şirketinin ve varlığının yönetimine yardımcı olmak için Kıbrıs’ta bir ofis açtığı” iddia ediliyor.
İddianamede, 1 ve 2 numaralı suç ortaklarının, İsviçre merkezli bir yat yönetim şirketi ve Kıbrıs Cumhuriyeti merkezli bir şirket aracılığıyla Kostin’in süper yatlarını yönetmek için birlikte çalıştıkları iddia ediliyor.
Whyte ve Solozhentseva yorum taleplerine yanıt vermedi.
RAIF’ler ilk uygulamaya girdiğinde Kıbrıs şirket sicili, sadece fon yöneticilerinin değil, fonlardaki nihai yatırımcıların da beyan edilmesi gerektiğini açıklamıştı. Ancak bunun ne ölçüde uygulandığını bilmek zor. Kasım 2022’de Avrupa Birliği Adalet Divanı, gizlilik gerekçesiyle üye devletlerin mülkiyet bilgilerini yayınlama zorunluluğunu iptal etti ve Kıbrıs Cumhuriyeti sicili altı gün sonra kamu erişimine kapatıldı.
Temmuz 2023’te, Kostin varlıkları için kullanılan ve Inveqo tarafından yönetilen fonların ikisi de bilinmeyen nedenlerle feshedildi. Inveqo, Mayıs 2023’te el değiştirdi ve bu yılın başlarında feshedildi.”