Ana Noktalar:
- İngiliz siyasetçiler, Kuzey Kıbrıs için Özgürlük ve Adalet lobi grubu tarafından organize edilen sponsorlu ziyaretlere katıldıktan sonra, Birleşik Krallık Parlamentosu’nda kuzey Kıbrıs hakkında yirmiden fazla soru gündeme getirdi.
- Sorular, özellikle Birleşik Krallık’tan kuzey Kıbrıs’a direkt uçuşların başlatılmasıyla ilgiliydi.
- Siyasetçilerden yalnızca biri, parlamento kuralları gereği, sorularını sormadan önce menfaat beyanında bulundu.
- Ziyaretlerin masrafı, Cyprus Premier, The Arkın Group, Türk Hava Yolları, The British Residents Society ve Kıbrıs Türk Ticaret Odası tarafından karşılandı.
- Dimağ Çağıner’e ait Paradise ve Premier Group of Companies’in adı, kapalı Maraş’ın bir tatil destinasyonuna dönüştürülmesi planlarında geçiyor.
Kıbrıslı Türk lider Ersin Tatar, bu ayın başında, kuzey Kıbrıs’ın uluslararası alanda bağımsız bir devlet olarak tanınması için kampanya yürüten bir lobi grubunun davetlisi olarak Birleşik Krallık’taydı.
11 Eylül’de Parlamento’da İngiliz milletvekilleriyle yaptığı toplantıda Tatar, “Uluslararası toplumdan, Kıbrıslı Türk halkına uygulanan haksız izolasyona son verilmesine yardımcı olmalarını istiyorum” dedi.
Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet lobi grubu tarafından düzenlenen ziyaret sırasında Tatar, “doğrudan ticaret ve doğrudan uçuşların” başlatılmasını ve Kıbrıslı Türk sporcuların uluslararası spor etkinliklerine katılmalarına izin verilmesini savundu.
Bu konular, daha önce, “inceleme” maksatlarıyla kuzey Kıbrıs’a giden bazı İngiliz milletvekilleri tarafından da gündeme getirilmişti. OCCRP tarafından yapılan araştırmaya göre, bu ziyaretler de aynı lobi grubu – yani Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet tarafından organize edilmişti. Grup, bu çerçevede, son iki yılda bir düzineden fazla İngiliz siyasetçi için kuzey Kıbrıs’a geziler düzenlendi.
Bu gezilere katılan siyasetçilerden altısı – dört milletvekili ve iki Lordlar Kamarası üyesi – Birleşik Krallık Parlamentosu’nda kuzey Kıbrıs hakkında, sponsorlarının ajandasına uygun düzinelerce soru sundu. Bu sorular, özellikle de Birleşik Krallık’tan kuzey Kıbrıs’a doğrudan uçuşların başlatılması ile ilgiliydi.
İngiliz siyasetçiler, ücretli gezilere katıldıklarını sicil kayıtlarına eklediler. Ancak yalnızca bir kişi, parlamento kuralları gereği, sorularını sorarken menfaat beyanında bulundu.
Kurallara göre, İngiliz siyasetçiler, “son 12 ay içinde gerçekleştirdikleri bir ziyareti finanse eden veya kendilerine konaklama sağlayan” yabancı bir hükümet, sivil toplum örgütü veya başka bir taraf için “herhangi bir finansal veya maddi fayda” sağlayabilecek “parlamento süreçleri” başlatamaz.
İngiliz Başbakanına danışmanlık yapan Kamu Hayatı Standartları Komitesi’nin bir üyesi olan Milletvekili Ian Blackford, OCCRP’nin bulguları ışığında parlamento yetkililerinden bir soruşturma başlatılmasını talep etti.
Blackford’a göre, menfaatlerini beyan etmemek, lobicilik düzenlemelerinin ihlali anlamına geliyor.
Blackford OCCRP’ye, “Bunların meşru olmayan ve BM kararlarına tabi bir bölgeye ziyarette bulunan parlamenterler olduğunu unutmayalım,” dedi.
Nisan 2024’te, dönemin Muhafazakar Milletvekili Pauline Latham, Birleşik Krallık hükümetine “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” olarak adlandırdığı yere “doğrudan uçuşların başlatılmasının potansiyel yararları” hakkında bir soru yöneltmişti.
Kuzey İrlanda merkezli Demokratik Birlik Partisi’den bir milletvekili olan Sammy Wilson ise, Mart 2023’te, parlamentoda, hükümetin, “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımanın” ticari ve diğer faydaları hakkında bir değerlendirme yapıp yapmayacağını sormuştu.
Wilson ayrıca, Birleşik Krallık’ın Kuzey Kıbrıs’ın bağımsızlığını desteklemesi gerektiğini savunan bir görüş yazısı da kaleme almıştı.
Temmuz ayındaki seçimlerde koltuklarını kaybeden milletvekilleri Brendan Clarke-Smith ve Paul Bristow da, yaptıkları bir geziden sonra parlamentoda kuzey Kıbrıs ile ilgili sorular sormuşlardı.
Kayıtlara göre, Bristow, parlamentoya sorusunu yöneltmeden önce, konuyla olan menfaat ilişkisini kaydetti. Ancak Clarke-Smith, bunu yaptığını söylemesine rağmen kayıtlarda bununla ilgili bilgi bulunamadı. Bristow, yorum talebine yanıt vermedi.
Lordlar Kamarası’nın iki üyesi de, kuzey Kıbrıs’ı ziyaret ettikten sonra menfaat beyanında bulunmaksızın parlamentoda bazı sorular sormuşlardı.
Toplamda beş soru soran Ulster Birlik Partisi’nden Lord Dennis Rogan, en son 16 Ocak’ta hükümete “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni ziyaret eden İngiltere vatandaşları için resmi seyahat tavsiyelerini ne zaman gözden geçirmeyi planladıklarını” sordu.
Muhafazakar Barones Nosheena Mobarik ise, 2 Mayıs’ta Birleşik Krallık hükümetine “bu bölgeyle ticaret ve bölgeye seyahat üzerindeki yaptırımları kaldırma konusunda ne kadar ilerleme kaydettiklerini” sormuştu.
Dört milletvekili ve Lordlar Kamarası’nın iki üyesi arasından yalnızca Bristow, lobi düzenlemeleri doğrultusunda parlamentoya sorusunu yöneltmeden önce menfaat beyanında bulundu.
OCCRP’nin yorum talebine yanıt olarak Latham, menfaat ilişkisini beyan etmesi gerektiğini “fark etmediğini” söyledi.
Ulster Birlik Partisi, Rogan adına yorum yapmayı reddetti.
Mobarik, OCCRP’ye, diğer katılımcılar gibi kuzey Kıbrıs’a seyahatini kaydettirdiğini söyledi. Ancak, parlamentoda sorusunu sormadan önce neden menfaat beyanında bulunmadığını söylemeyi reddetti.
Birleşik Krallık parlamento kayıtları, 2023’e kadar geçen on yılda, İngiliz hükümetinin, “kuzey Kıbrıs” ifadesini içeren yalnızca 15 soru aldığını gösteriyor.
Buna karşılık, İngiliz siyasetçiler, 1 Ocak 2023’ten bu yılki 4 Temmuz seçimlerine kadar, kuzey Kıbrıs ile ilgili toplam 26 soru sundular. Bu sorulardan sekizi Sammy Wilson tarafından soruldu.
Wilson yorum talebine yanıt vermedi. Kayıtlar, kuzey Kıbrıs’a seyahatini beyan ettiğini, ancak parlamentoda hükümete soru sormadan önce konuyla olan menfaat ilişkisini belirtmediğini gösteriyor.
Avam Kamarası’nda bir oturum
Foto: Avam Kamarası
Sponsorlar
Eğer Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet, 2023’ten itibaren davasını İngiltere’nin siyasi gündemine taşımayı hedeflemişse, milletvekillerinin sorduğu sorularla bu hedefine ulaşmış görünüyor.
Ancak lobi grubu bunu tek başına yapmadı.
Ziyaretler Cyprus Premier, The Arkın Group, Türk Hava Yolları, The British Residents Society, ve Kıbrıs Türk Ticaret Odası tarafından karşılandı.
Parlamento kayıtlarına göre, Kıbrıslı Türk işadamı Dimağ Çağıner’e ait İngiltere merkezli şirket Cyprus Premier Holidays Ltd, bazen Kıbrıs Türk Otelciler Birliği, Kıbrıs Türk Ticaret Odası, Kıbrıs Türk Sanayi Odası ve Kıbrıs Türk Müteahhitler Birliği’ni temsil eden Ekonomik Örgütler Platformu adına bu ödemeleri yaptı.
Şubat 2024’te dört İngiliz siyasetçinin kuzey Kıbrıs’tan ayrılmasından bir gün sonra, İngiliz medya kuruluşu Express, kapalı Maraş şehrinin geliştirilmesi planlarıyla ilgili bir haber yayınlamıştı. Haber birkaç gün sonra siteden kaldırıldı.
Haberde, “dünyanın dört bir yanından milyarder iş insanlarından ve dünyanın en başarılı otelcilerinden oluşan bir konsorsiyumun” bir proje kapsamında Maraş’ı kumarhaneler, lüks oteller, restoranlar ve mağazalarla dolu bir tatil yeri haline getirmeyi planladığı belirtiliyordu.
Yine aynı haberde, Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet tarafından organize edilen gezilerin sponsoru olan Çağıner’e ait İngiltere merkezli şirket Cyprus Premier Holidays’in markası Paradise and Premier Group of Companies’ın yönetim kurulu başkanı ve CEO’su Muhammet Yaşarata, Maraş’ın geliştirilmesi planlarından bahsederek, “Amerika için Las Vegas, stratejik bir yatırımla neler başarılabileceğinin parlayan bir örneğidir.” “Avrupa’nın, dünyanın dört bir yanından turist çekecek bir rakip yaratmasının zamanı gelmiştir,” demişti.
Turizm, eğitim, ulaştırma, emlak geliştirme, tarım ve ticaret alanlarında yatırımlara sahip şirketler topluluğu DMG Group’un da ortaklarından olan Çağıner, aynı zamanda Kıbrıs Türk Otelciler Birliği’nin başkanı.
Birleşik Krallık Kıbrıs Türk Ticaret Odası’nın sitesindeki biyografisine göre Yaşarata, DMG Group’un yönetim kurulunda da görev yapıyor.
Çağıner, Şubat 2020’de Maraş’ın yerleşime açılmasını gündeme getiren Türkiye Barolar Birliği tarafından bir araya getirilen grubun bir parçasıydı. Aynı yıl, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve o zamanlar henüz lider değil, Kıbrıs Türk yönetiminin başında olan Ersin Tatar, BM’nin kararlarının hilafına, Maraş’ı kısmi olarak açma planlarını açıklamışlamışlardı.
Çağıner ve Yaşarata yorum taleplerine yanıt vermedi.
Bir diğer sponsor The Arkın Group’un ise, ikisi Mağusa’da olmak üzere otel ve casinolarının yanı sıra bir üniversitesi var.
Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet lobi grubu, İngiltere Dışişleri Bakanı’na kuzey Kıbrıs’a doğrudan uçuş başlatma çağrısında bulunan bir mektup için 55 milletvekilinden destek aldığını da iddia ediyor.
Kuzey Kıbrıs İçin Özgürlük ve Adalet, yorum talebine yanıt vermedi.